Со Божја милост, продолжуваме со проучувањето на библискиот извештај за создавањето. Денес доаѓаме до шестиот ден, последниот ден од создавачката седмица, во кој Бог го довршува уредувањето на Земјата како живеалиште за животот.
Во претходните денови видовме како Бог ја создаде и ја уреди светлината, сводот, водите, копното, растителниот свет и небесните светила. Сега, на шестиот ден, копното што претходно беше подготвено треба да се исполни со живи суштества. Бог создава добиток, лазачи и земни ѕверови — секое според својот род.
Овој дел од библискиот текст нè учи дека Бог не создава ништо случајно и бесмислено. Секое суштество има свое место, своја улога и своја цел во создадениот свет. Дури и оние суштества што денес, поради последиците од гревот, кај човекот предизвикуваат страв, одбивност или неразбирање, биле создадени од Бога како дел од добриот и мудро уреден свет.
Затоа, додека го разгледуваме овој дел од Создавање, ќе се обидеме да видиме не само кои суштества биле создадени на шестиот ден, туку и што ни открива тоа за Божјата мудрост, за редот во природата и за одговорноста на човекот кон созданието.
Најнапред да го прочитаме библискиот текст:
„Пак рече Бог: ‘Нека изведе земјата од себе разни суштества според родот нивни: добиток, лазачи и ѕверови земни според нивниот род!’ И стана така. И Бог создаде ѕверови земни, според родот нивни, и добиток според родот негов, и секакви гадинки земни, според родот нивни. И Бог виде дека тоа е добро“ (Создавање 1:24,25).
Да го разгледаме овој извадок чекор по чекор.
„Пак рече Бог: ‘Нека изведе земјата од себе разни суштества според родот нивни…’“
Овде гледаме дека Бог заповеда земјата да „изведе“ живи суштества. Тоа не значи дека земјата има творечка сила сама по себе. Творецот е Бог. Земјата е материјата од која Бог ги оформува копнените живи суштества.
Слично нешто видовме и на третиот ден, кога Бог рече:
„Нека израсте од земјата зеленило – трева, што дава семе, плодоносни дрвја кои во себе имаат семе според својот род и вид“ (Создавање 1:11).
Земјата не е независен творец. Таа не создава сама од себе, туку го извршува она што Бог го заповеда. Бог ја користи земјата како основна материја од која го оформува живиот свет на копното.
Но, постои важна разлика меѓу растенијата и живите суштества создадени на петтиот и шестиот ден. Растенијата се живи во биолошка смисла, но во библискиот текст тие не се наречени „жива душа“ на ист начин како животните и човекот. За животните и човекот се зборува како за суштества што имаат здив на животот.
За петтиот ден читаме:
„Потоа рече Бог: ‘Водата нека се исполни со живи суштества…’“ (Создавање 1:20).
А за шестиот ден:
„Пак рече Бог: ‘Нека изведе земјата од себе разни суштества според родот нивни: добиток, лазачи и ѕверови земни според нивниот род…’“ (Создавање 1:24).
Значи, при создавањето на животните не станува збор само за оформување тело од земја, туку и за дарување живот. Телото е оформено од веќе создадената материја, но животот доаѓа од Бога. Ниту земјата, ниту водата, ниту која било материја сама по себе не може да даде живот. Животот е Божји дар.
Ова го гледаме и во други библиски текстови:
„Зашто сè што се случува со синовите човечки, се случува и со животните; крајот им е ист: како умираат едните, така умираат и другите, и едно е дишењето кај сите…“ (Проповедник 3:19).
„Сè, што на копното имаше здив во ноздрите свои, изумре“ (Создавање 7:22).
Овие стихови покажуваат дека животните се суштества што имаат здив на животот. Затоа библискиот текст прави разлика меѓу растителниот живот и животот на суштествата што се наречени „живи суштества“ или „живи души“.
Растенијата имаат свое место во Божјото создание. Тие растат, се хранат, се размножуваат и служат за храна, убавина и благослов. Но тие не се претставени како суштества што имаат свест, однос со човекот и здив на животот на ист начин како животните и човекот.
Затоа треба да внимаваме да не му припишуваме на растителниот свет својства што Бог не му ги дал. Грижата за растенијата е добра и потребна, бидејќи и тие се Божјо создание. Но нашата духовна заедница треба да биде со Создателот, а не со созданието.
Божјото создание треба да го почитуваме, но не треба да го обожаваме. Треба да се грижиме за природата, но не треба да ѝ припишуваме духовна улога што му припаѓа само на Бога.
Да продолжиме со текстот:
„Нека изведе земјата од себе разни суштества според родот нивни: добиток, лазачи и ѕверови земни според нивниот род…“
Во овој стих се спомнуваат три категории копнени живи суштества:
- добиток;
2. лазачи, односно гадинки;
3. земни ѕверови.
Сите тие се создадени „според својот род“. Овој израз е многу важен. Тој покажува дека Бог не создава хаотично, туку со ред, граници и мудрост. Секое суштество е создадено според својот род, со способност да раѓа и да се размножува според природата што Бог му ја дал.
Да ги разгледаме овие три категории.
Под „добиток“ најчесто се подразбираат животните што се блиски до човекот, односно животни што можат да бидат припитомени, чувани и користени во човечкиот живот. Во Библијата овој збор често се користи за домашни животни:
„А Аврам беше многу богат со добиток…“ (Создавање 13:2).
„А Јаков отиде во Сукот и си направи дом, а за добитокот свој направи трла…“ (Создавање 33:17).
Сепак, во некои библиски места зборот може да има поширока употреба и да се однесува на животните воопшто. Затоа треба да внимаваме на контекстот.
Втората категорија се „лазачите“ или „гадинките“. Тоа се суштества што се движат ниско по земјата, ползат или лазат. Тука можат да се вклучат различни влечуги, инсекти и мали суштества што се движат по земјата.
Третата категорија се „земните ѕверови“. Под ова најчесто се подразбираат дивите копнени животни, односно оние што живеат слободно во природата и не се под непосредна грижа на човекот.
Во Библијата понекогаш овие категории се разграничуваат, а понекогаш се користат пошироко. На пример, во Псалмите читаме:
„Ѕверови и сиот добиток, влекачи и птици крилати“ (Псалм 148:10).
Овде јасно се разликуваат ѕверовите, добитокот, влекачите и птиците. Тоа покажува дека библискиот текст ги гледа различните групи созданија според нивната природа, место и улога во создадениот свет.
Во Создавање 1:24, најверојатно, „добиток“ се однесува на животните што се блиски до човекот, „ѕверови“ на дивите копнени животни, а „лазачи“ на суштествата што се движат ниско по земјата.
Сите тие се Божјо создание. И сите тие, уште при создавањето, биле добри.
Текстот продолжува:
„И Бог создаде ѕверови земни, според родот нивни, и добиток според родот негов, и секакви гадинки земни, според родот нивни. И Бог виде дека тоа е добро.“
Ова е многу важно. Бог видел дека тоа е добро. Не само добитокот. Не само животните што на човекот му изгледаат корисни, мили или пријатни. Библијата вели дека Бог го видел целото дело и дека било добро.
Тука се поставува прашањето: како да разбереме дека и „гадинките“, влекачите, инсектите и суштествата од кои човекот често се плаши или ги избегнува, биле наречени добри?
За да го разбереме ова, мора да се сетиме дека денешната состојба на светот не е иста како првобитната состојба при создавањето. Падот во грев длабоко го погодил целиот создаден свет.
Кога човекот, кој бил поставен како управител на земниот свет, паднал во грев, последиците од тој пад се одразиле и врз созданието што му било доверено. Човекот не паднал сам во изолирана состојба, туку како оној кому му била доверена земјата и живите суштества.
Бог му рече на човекот:
„И ги благослови Бог, и им рече: … наполнете ја земјата, и господарете над неа, и овладајте ги морските риби, и небеските птици, и сите животни што лазат по земјата“ (Создавање 1:28).
Човекот бил поставен како управител над создадениот свет. Но кога тој се одвоил од Бога, тоа се одразило и врз светот што му бил доверен. Затоа денешната природа не ја покажува во целост првобитната хармонија на создавањето.
Пред Потопот гледаме дека расипаноста го зафатила не само човекот, туку и земјата во целина:
„И Господ виде дека лошотиите меѓу луѓето на земјата се умножуваа, и дека сите мисли и помисли во срцата нивни беа зли во секое време“ (Создавање 6:5).
Потоа читаме:
„И погледна Бог на земјата, и ете – таа беше расипана: бидејќи секое суштество беше се отклонило од својот пат на земјата. И му рече Бог на Ное: ‘Крајот на секое суштество дојде пред очите Мои, зашто земјата се исполни со нивните злодела; и, еве, Јас ќе ги истребам од земјата’“ (Создавање 6:12,13).
Овие стихови покажуваат дека гревот имал последици врз целото создание. Затоа она што денес го гледаме во природата, страв, напад, болести, отрови, распаѓање и смрт, не треба да го мешаме со првобитната Божја намера.
Апостол Павле го објаснува ова вака:
„Зашто и созданието не ѝ се покори на суетата доброволно, туку по волјата на Оној Кој го покори…“ (Римјаните 8:20).
Созданието било подложено на суета, односно на распадливост, празнина и страдање, не по своја волја, туку како последица на падот на човекот и Божјата пресуда над гревот.
Затоа, кога денес гледаме суштества што ни изгледаат непријатни или опасни, треба да бидеме внимателни. Не треба веднаш да заклучиме дека Бог ги создал како зло. Бог сè создал добро. Но гревот ја нарушил хармонијата на создадениот свет.
Сепак, дури и во оваа падната состојба, многу суштества што ни изгледаат непријатни имаат важна улога во природниот ред.
Да земеме неколку примери.
Мувите често ни се непријатни, но тие имаат своја улога во природата. Нивните ларви помагаат во разложување на мртва органска материја и така учествуваат во природното чистење на околината. Без вакви суштества, распаѓањето на мртви организми би било многу побавно, а природата би била оптоварена со нечистотија и распадната материја.
Некои видови муви имаат улога и во опрашувањето на растенијата. Иако човекот најчесто мисли на пчелите кога зборува за опрашување, постојат и други инсекти што учествуваат во овој процес.
Дури и во медицината, под строго контролирани услови, стерилни ларви од одредени видови муви се користат за чистење мртво ткиво од рани. Ова не значи дека човек треба сам да користи такви методи, туку само покажува дека и суштества што ни изгледаат одбивни можат да имаат корисна улога кога се разбираат правилно.
Комарците исто така ни се непријатни, а понекогаш можат да бидат и опасни како преносители на болести. Но и тие имаат место во екосистемот. Нивните ларви живеат во водни средини и служат како храна за риби, водни инсекти и други животни. Возрасните комарци, пак, се храна за птици, лилјаци и други суштества.
Змиите, исто така, кај многу луѓе предизвикуваат страв. Но тие имаат важна улога во контролата на глодарите, како што се глувците и стаорците. Ако сите змии би исчезнале, би се нарушила природната рамнотежа, а бројот на глодари би можел значително да се зголеми.
Покрај тоа, соединенија од змиски отров се користеле како основа за развој на одредени лекови, особено во кардиоваскуларната медицина, а денес се истражува и нивниот потенцијал во други области. Тоа не значи дека отровот сам по себе е лек за сè, туку дека дури и во суштества што ни изгледаат опасни има нешта што човекот може да ги проучува и одговорно да ги користи.
Затоа треба да бидеме внимателни пред да уништиме некое суштество само затоа што ни предизвикува страв, одбивност или непријатност. Бог ништо не создал без причина; и тие суштества имаат свое место и улога во природниот ред, дури и кога нивната корист не ни е веднаш јасна. Секако, ако постои непосредна опасност за човекот, треба да се заштитиме мудро. Но непотребното уништување на Божјото создание не е знак на мудрост.
Ако дури и по падот во грев овие суштества имаат толку важни улоги во природата, тогаш можеме само да претпоставиме колку уредна, чиста и добра била нивната првобитна улога пред гревот да го наруши созданието.
Затоа, кога Библијата вели:
„И Бог виде дека тоа е добро“,
треба да разбереме дека Бог го гледал созданието според Неговата совршена намера, а не според нашите денешни стравови, одбивности или ограничено разбирање.
Она што Бог го создал било добро. Секоја категорија живи суштества имала свое место, своја цел и своја улога. Добитокот, земните ѕверови и лазачите биле дел од хармоничниот ред на создавањето.
Апостол Павле вели:
„Зашто, секое нешто создадено од Бога е добро…“ (1 Тимотеј 4:4).
Ова не значи дека денешната состојба на светот е совршена. Напротив, Библијата јасно учи дека гревот донел расипаност, страдање и смрт. Но тоа значи дека Божјата првобитна намера била добра, мудра и благословена.
Затоа, кога го проучуваме шестиот ден од создавањето, треба да научиме да гледаме подлабоко. Не само да прашаме: „Зошто постојат овие суштества?“ туку и: „Каква улога им дал Бог?“ и „Како гревот ја нарушил нивната првобитна состојба?“
Тогаш ќе разбереме дека многу од она што денес ни изгледа непријатно не е доказ против Божјата добрина, туку сведоштво дека живееме во свет погоден од гревот. Но дури и во таков свет, Божјата мудрост сè уште се гледа.
Бог не создава ништо бесмислено. Сè што Тој создал има место во Неговиот план. Човекот, како разумно суштество, треба да учи да го гледа созданието со благодарност, одговорност и почит кон Создателот.
Затоа, првиот дел од шестиот ден нè учи дека Бог е Создател на сите копнени живи суштества. Тој ги создал според нивниот род, им дал место на земјата и ги вклучил во хармонијата на создадениот свет.
Иако гревот ја нарушил таа хармонија, Божјата првобитна оценка останува вистинита:
„И Бог виде дека тоа е добро.“
Што научивме денес?
- На шестиот ден Бог ги создава копнените живи суштества: добитокот, лазачите и земните ѕверови, секое според својот род.
- Изразот „нека изведе земјата“ покажува дека Бог ја користи земјата како материја од која ги оформува копнените суштества, но животот доаѓа од Него.
- Библискиот текст прави разлика меѓу растителниот живот и живите суштества што имаат здив на животот. Растенијата се живи во биолошка смисла, но не се наречени „жива душа“ на ист начин како животните и човекот.
- Добитокот најверојатно се однесува на животни блиски до човекот, земните ѕверови на дивите копнени животни, а лазачите или гадинките на суштества што се движат ниско по земјата.
- Сè што Бог создал било добро. Дури и суштества што денес ни изгледаат непријатни или опасни имаат свое место и улога во создадениот ред.
- Падот во грев го погодил не само човекот, туку и создадениот свет. Затоа денешната состојба на природата не ја покажува во целост првобитната хармонија на создавањето.
- Наместо да го презираме созданието, треба да го гледаме со благодарност и одговорност, знаејќи дека Бог ништо не создал без цел.
- Божјата оценка „добро“ не се темели на нашето ограничено разбирање, туку на Неговата совршена мудрост и намера.
- И во свет погоден од гревот, сè уште можеме да видиме траги од Божјата мудрост, ред и грижа.
- Човекот е повикан да биде одговорен управител на созданието, а не негов уништувач. Созданието треба да нè води кон благодарност и прославување на Создателот.
