Ги продолжуваме нашите истражувања на третата глава од Книгата Создавање (Битие). Минатиот пат ги разгледавме стиховите што зборуваат за пресудата што Бог ја изрече на змијата и сатаната, а денес ќе ги разгледаме текстовите во кои Тој ја изрече пресудата на луѓето:
„А на жената и рече: ‘Кога ќе бидеш бремена, ќе ти ги умножам и преумножам маките; со болки ќе раѓаш деца, и ќе се приклониш кон мажот свој, и тој ќе ти биде господар!’ Па потоа му рече на Адам: ‘Бидејќи ја послуша жената твоја и вкуси од дрвото, од кое ти забранив и реков: – не јади од него – затоа земјата нека биде проклета за тебе; со мака ќе се храниш од неа сè до крајот на својот живот; трње и бодлики ќе ти раѓа; и ти ќе јадеш трева полска. Со пот на лицето свое ќе јадеш леб, сè дури не се вратиш во земјата, од која си земен; зашто си земја, и во земја ќе се вратиш’“ (Создавање 3:16-19).
Забележете дека веднаш по сатаната следува пресудата над жената. Тоа значи дека казната се изрекува по истиот редослед по кој биле направени престапите: како што се извршуваа делата, така се изрекува и пресудата. Но кога Бог ги повика луѓето на покајание, редоследот беше поинаков. Иако Адам згреши последен, Бог сепак најнапред му се обрати нему. Ова укажува дека надмоќта на мажот над жената се појавила дури по падот во грев, заедно со казната за извршениот престап, односно откако Бог им се обрати на луѓето со повик за покајание:
„А на жената и рече: ‘Кога ќе бидеш бремена, ќе ти ги умножам и преумножам маките; со болки ќе раѓаш деца, и ќе се приклониш кон мажот свој, и тој ќе ти биде господар’“ (Создавање 3:16).
Јас сметам дека Бог најнапред му се обрати на Адам, а потоа на Ева, затоа што покајанието е процес спротивен на гревот. Ако гревот значи да се свртиш од Бога и да се оддалечиш од Него, тогаш Адам тоа го направи последен и затоа пократко време престојувал во грев отколку Ева. Односно, тој се „оддалечи“ од Бога на „помало растојание“ од неа. Поради тоа Бог беше „поблиску“ до него отколку до Ева и најнапред му се обрати нему – затоа што него, образно кажано, „полесно“ можеше да го врати, односно да го приведе кон покајание и спасение.
За појаснување, ќе дадам неколку илустрации. Ако се заплетка рибарска врвка или клопче со конец, не се расплетува од средината, туку од крајот. Така, она што било последно заплеткано станува прво расплеткано.
Или пак: ако еден човек бил во друштво на пушачи еден час, а друг само десет минути, првиот ќе биде повеќе оштетен од чадот отколку вториот. Така е и со гревот: колку помалку сме потонати во него, толку полесно Бог може да нè извлече.
Истото важи и за совеста. Колку подолго човек останува во грев, толку потешко ги слуша Божјите повици за покајание. Напротив, колку пократко се задржува во гревот, толку почувствителна му е совеста и толку појасно ги слуша Божјите зборови:
„Зашто срцето на тој народ е закоравено, и со ушите тешко слушаат и ги затвориле очите свои за да не гледаат со очи, со уши да чујат и со срце да разберат, та да се обратат да ги излекувам“ (Исаија 6:10).
„Иако некој грешник врши стопати зло, судот му се одолжува…“ (Проповедник 8:12).
И така, да продолжиме со текстот: каква казна ѝ одреди Бог на жената:
„А на жената и рече: ‘Кога ќе бидеш бремена, ќе ти ги умножам и преумножам маките; со болки ќе раѓаш деца…’“
Од овие зборови, кажани од Бога како казна на Адам, гледаме какви последици жнеат луѓето што тргнале по патот на гревот: тага, болки и маки, тешка работа и смрт.
Во својата гордост, луѓето посакале повеќе отколку што имале – иако имале многу. Пред падот тие биле создадени според образот и подобието на Бога, обдарени со разум, совест и морал. Добиле живот – и тоа вечен, под услов на послушност. Добиле одлично здравје, прекрасен дом – рајската градина, и сигурност за лесна работа што им носела радост и задоволство. Го добиле и најважното – смислата на животот, без која нема вистинска радост и среќа. Имале непосредна заедница со Бога и Неговиот Син, како и чисто, неизопачено дружење едни со други. Добиле и власт над сите суштества создадени на Земјата.
Но, и покрај сето тоа изобилство на дарови, тие покажале голема неблагодарност. Сè тоа им изгледало малку, и во својата горда желба посакале многу повеќе – да бидат како Бог. И тоа покрај фактот дека, на своето ниво, тие веќе го имале Неговото подобие.
Веќе зборувавме дека Адам и Ева биле создадени според образот и подобието на Бога – како вистински одраз на Бога и Неговиот Син во овој свет, во кој биле поставени да владеат над сè што е создадено. Но тие посакале друго, повисоко подобие – не на нивото на созданието, туку на нивото на Творецот.
А законот на постоење е ваков: кој посакува она што не му припаѓа по право, на крајот се лишува и од она што по право го имал. Оваа вистина е сочувана и во народната мудрост: „Кој сака многу, добива малку.“
Зошто Бог, по падот, им ги одзел на луѓето благословите што ги имале пред гревот?
Во една песна се вели: „зошто го цениме само она што го губиме“. Овие зборови многу добро одговараат на прашањето зошто Бог им ги одзел на луѓето благословите што претходно им ги дал – за тие да научат да ги ценат откако ќе ги изгубат и да се стремат повторно да ги стекнат.
Постои огромна разлика меѓу она што го добиваме бесплатно и она што го добиваме со напор. Вистинската вредност на нешто најјасно ја сфаќаме кога ненадејно ќе го изгубиме. Ако човек одеднаш го изгуби видот, слухот или дел од телото, тогаш особено сфаќа каков благослов имал. Но и постепената загуба, со текот на времето, носи исто такво разбирање.
Кога сме млади, здрави и убави, ретко размислуваме како да ја сочуваме таа младост. Ни се чини дека тоа ќе трае засекогаш. Но со годините човек гледа дека телото го предава, дека силата и енергијата се губат, и почнува да се бори да го зачува она што порано го имал без напор: трча, пешачи, вежба, внимава на исхраната, троши пари на лекови и лекари. А тогаш, кога го имал сето тоа бесплатно, не знаел доволно да го цени.
Колку човек старее, толку појасно сфаќа дека изгубил благослови. Кога ќе наполни четириесет, посакува да се врати во триесеттите. Кога ќе стигне до педесет, со копнеж ги спомнува четириесеттите – и така натаму. И практиката и Светото писмо потврдуваат дека најчесто дури со губење ја сфаќаме вистинската вредност на она што сме го имале.
И денес имаме слобода на верата, Библија во секој дом, па дури и можност преку интернет да го пренесуваме Евангелието до целиот свет. Но дали навистина ја цениме таа слобода? Дали правилно ја користиме? Ако искрено си одговориме сега, и потоа го споредиме тој одговор со оној што би го дале во време на прогонства, ќе видиме колкава разлика има меѓу нив.
Светото писмо нè учи преку параболата за блудниот син. Додека живееше во куќата на својот татко, имаше сè, но тоа не го ценеше и посака да замине. Кога остана лишен од сè, кога беше гладен и јадеше од коритото за свињи, тогаш сфати колку благослов имал во домот. Тогаш стана подготвен да се врати, дури и како наемник – и тоа веќе му се чинеше како голем благослов.
Затоа, она што на прв поглед изгледа како казна, всушност е благослов. Промената на условите е Божји начин да нè научи да го цениме изгубеното. Како што вели Светото писмо, земјата беше „проколната заради човекот“ – што значи дека условите на животот беа изменети за доброто на човекот и за неговото духовно воспитување.
„Ако, пак, не го слушаш гласот на Господ, твојот Бог, и не ги пазиш и не ги исполнуваш сите Негови заповеди и наредби… ќе паднат врз тебе и ќе се збиднат сите овие проклетства.Проклет ќе бидеш во градот и проклет ќе бидеш во полето.Проклети ќе бидат твоите кошници и твоите ноќви.Проклет ќе биде плодот на утробата твоја и плодот на земјата твоја, плодот на говедата твои и плодот на овците твои… Многу семе ќе фрлаш во нивата, а малку ќе собираш, зашто ќе го јадат скакулци.Лозја ќе садиш и ќе ги работиш, но вино нема да пиеш и нема да го береш плодот негов, зашто црв ќе го јаде.Маслини ќе имаш во сите твои предели, но со масло нема да се помажеш, бидејќи маслинките твои ќе опаѓаат.Синови и ќерки ќе родиш, но тие нема да останат кај тебе, зашто во плен ќе отидат.Сите твои дрвја и сите плодови на земјата твоја гламја ќе ги уништи“ (Второзаконие 28:15-18, 38-42).
Ако во обичниот живот, со Божји благослов, посеаните семиња растат, даваат плод и човекот се храни од нив – благодарение на што живее – тогаш со проклетството нема таков плод. Тоа значи дека проклетството го лишува човекот од она што го имал, за во новите услови, преку загубата, да научи да го цени благословот што претходно го имал и да посака да го врати.
Адам и Ева, откако згрешија, ги изгубија многуте благослови што Бог им ги даде. Наместо среќен и вечен живот и лесна работа без мака, тие добија опстанок на оваа земја исполнет со тага, болести и природна смрт.
Стихот што го разгледуваме зборува конкретно за тоа какви лишувања особено ја погодија жената поради нејзината непослушност. Притоа е важно да се истакне дека таа беше осудена не само за своето лично отстапување од Бога, туку и за тоа што стана орудие во рацете на ѓаволот при падот на својот маж:
„А на жената и рече: ‘Кога ќе бидеш бремена, ќе ти ги умножам и преумножам маките; со болки ќе раѓаш деца…’“
Ова укажува дека Бог, во својата љубов и милост, ја лишил жената од можноста да живее без болка при извршување на својата улога на земјата – да биде сопруга и мајка. Болката е и физичка, и духовна.
Бидејќи жената го вовела мажот во грев, таа и сите нејзини потомци ќе страдаат во односот со мажите и ќе доживуваат болка – и телесна и душевна. Тоа е лекција: затоа што не ги ценила благословените и среќни односи што ги имала со Адам пред гревот и затоа што го вовлекла својот маж во непослушност, сега мора лично да почувствува што значи да се биде лишен од тие односи.
Освен тоа, болката и тагата – кои секогаш одат заедно со страдањето – ќе ја следат жената и во воспитувањето на децата. Зашто, таа, посакувајќи да се издигне и да Му се приближи на Бога, Кој го воспитува своето создание, сега мора да почувствува како е кога воспитуваш некого што ти е драг, а тој – како што таа некогаш Му беше непослушна на Бога – сега е непослушен кон неа, својата мајка.
Со тоа таа добива лекција: да ја осознае болката и тагата што Му ги предизвикала на Бога со својата непослушност, а притоа го вовлекла и својот маж во истата непослушност. Кога Божјото создание греши, сенката паѓа и врз Оној што го создал – врз Бога – иако Тој не е виновен, зашто тоа е личен избор на слободното создание.
Исто така, кога жената не успева правилно да го воспитува своето дете – дури и кога тоа не е директна нејзина вина, туку слободен избор на детето – таа сепак ќе жнее критики и тагување:
„… безумниот син е тага на мајка си“ (Изреки 10:1).
„… момче, оставено без грижа, ја посрамува својата мајка“ (Изреки 29:15).
Освен тоа, оваа казна е дадена од Бога како духовна лекција – за жената да ја почувствува неправедноста на своето обвинување против Бога и горчината на непослушноста кон Оној што ѝ давал добри совети со желба да ѝ помогне.
Бог никогаш не казнува како што често прават луѓето – водени од емоции, а не од разум, и не со цел да му помогнат на виновникот, туку за да го задоволат своето повредено чувство.
Напротив, Божјите казни се од поинаков карактер: тие се длабоко духовни и секогаш насочени кон доброто на човекот. Затоа казната што доаѓа од Бога суштински се разликува од човечките казни. Божјата казна секогаш е благослов:
„Добро ми е дека се мачев за да ги научам Твоите повелби“ (Псалм 119:71).
„Зашто Господ го казнува оној кого што го сака; го кара секој син што го прима. Ако трпите казна, Бог со вас постапува како со синови. Зашто кој е тој син кого таткото не го казнува? Ако, пак, останете без казна, во која сите станаа соучесници, тогаш сте деца незаконски, а не синови. Ако се плашиме од нашите татковци кога нè казнуваат, тогаш колку повеќе треба да Му се покориме на Отецот на духовите, па да бидеме живи? Зашто тие нè казнуваат за кратко време, како што им се чинело најдобро; а Тој – за полза, та да учествуваме во Неговата светост. Секоја казна во почетокот не се покажува дека е за радост, туку за жалост; но потоа на оние што ќе се поучат од неа таа ќе им принесе мирен род на праведност“ (Евреите 12:6-11).
Кога зборуваме за казнувањето што го вршат луќето, не мислам на казните што воопшто не се по Божја волја – тоа е посебна тема. Туку мислам на ситуациите кога луѓето извршуваат казна која е во согласност со Божјата волја, но не според Божјата мерка, туку според својата суровост. За тоа, пак, тие подоцна ќе мораат да одговараат пред Бога.
Пример за ова е кога Евреите се оддалечиле од Бога, и Тој рекол дека ќе ги казни преку Халдејците, царот на Вавилон. Но кога Вавилонците дошле, тие ја надминале мерката на казната што Бог им ја определил за Евреите. Затоа и самите подоцна биле казнети од Бога:
„Како се скрши и како се разби чеканот по целата земја, како ли Вавилон стана ужас меѓу народите! Јас поставив стапици за тебе, и те фатив, Вавилоне, иако ти не го предвиде тоа; се најде и беше фатен, зашто стана против Господ. Господ ја отвори ризницата Своја и оттаму го зеде оружјето на гневот Свој, зашто тоа е дело на Господ Седржителот во земјата халдејска. Појдете против неа од сите краишта, отворајте ги житниците нејзини, газете ја како снопје, наполно истребете ја, та ништо да не остане од неа; убивајте ги сите волови нејзини, нека одат на клање; тешко ним, бидејќи дојде денот нивни, времето на нивната казна. Се слуша глас од оние што бегаат и од оние што се спасуваат од вавилонската земја, за да му го соопштат на Сион одмаздувањето Господово, на нашиот Бог, одмаздувањето за Неговото живеалиште. Повикајте ги против Вавилон сите стрелци, кои запнуваат лак, сместете се околу него, за да не се избави никој од него, платете му според делата негови; како што постапуваше тој, така постапувајте и вие со него, бидејќи тој се крена против Господ, против Светецот Израелов. Затоа младите негови ќе паднат по улиците негови, и сите војници негови ќе бидат истребени во оној ден, вели Господ.Еве, Јас сум против тебе, ти што си се возгордеал, вели Господ, Бог Саваот; зашто дојде денот твој, времето на твојата казна. И ќе се сопне таа гордост и ќе падне, и никој нема да ја крене; па ќе запалам оган во градовите нејзини, и тој ќе уништи сè околу неа. Така вели Господ Саваот: угнетени се синовите Израелови, како и синовите Јудини, и сите што ги заробија, ги држат цврсто и не сакаат да ги пуштат. Но Искупителот нивни е силен, Господ Саваот е името Негово; Тој ќе го разгледа делото нивно, за да ја смири земјата и да ги дотера во страв вавилонските жители. Меч против Халдејците, вели Господ, и против жителите на Вавилон, против кнезовите, негови, и против мудреците негови“ (Еремија 50:23-35).
Забележете дека при казнувањето на Вавилон, Бог посочува токму на нивната гордост – таа беше причината тие да ја надминат мерката на казната за Евреите, што Бог претходно ја беше одредил.
Ова ни покажува дека ние, луѓето, како грешни и горди суштества, дури и кога ни е доверена Божја работа – особено кога станува збор за казнување – лесно внесуваме сопствена грешност и гордост во нашите постапки, наместо да се водиме единствено од Божјата волја. Така мерката на казната веќе не одговара на Божјата мерка и не ја постигнува целта: исправување на виновникот. А за тоа надминување на мерката Бог ќе бара сметка.
Затоа треба илјада пати да се размисли пред да се примени казна врз некого: дали таа навистина доаѓа од Бога или е плод на човечка замисла и човечко спроведување. И секогаш мора да се има предвид дека „бумерангот“ на неправедната казна ќе се врати кај оној што ја изрекол, според принципот: „мера за мера“.
Само Бог може да ја одреди вистинската мера за казнување на виновникот. Затоа дури и Синот Божји, откако стана човек, не применуваше ни заслужена казна врз виновниците, туку сè препушташе во рацете на Отецот. А што тогаш да кажеме за нас?
„Кога на Него хулеа, Тој не им одвраќаше со хули; кога страдаше, не се закануваше, туку се потпираше на Оној Кој праведно суди“ (1 Петрово 2:23).
Понатаму, во Божјата казна за жената се вели дека таа ќе ја минува својата бременост и породување во тага и болка.
Која е смислата, односно која е лекцијата скриена во оваа казна? Жената, откако згрешила и го наговорила Адам на грев, станала причина за убиството на човечкиот род. Зошто? Затоа што во Светото писмо е кажано дека „животот на човекот е во крвта“, а секое убиство – без разлика како е извршено – се олицетворува со пролевање крв:
„Бидејќи тие пролеаја крв на светии и пророци, и Ти им даде да пијат крв – заслужуваат“ (Откровение 16:6).
Од историјата знаеме дека вистинските Божји деца и пророци биле убивани на различни начини – и со горење, и со давење, односно без директно пролевање крв – но, според Светото писмо, секое убиство е пролевање крв.
И така, Ева, откако сама згрешила и го вовлекла Адам во грев, станала причина за убиството на човештвото, односно ја „пролеала“ крвта на целиот човечки род. И бидејќи сите луѓе на земјата се раѓаат од жена, пролевањето крв што го придружува зачнувањето, прочистувањето и породувањето е постојан потсетник – и за тоа убиство, и за откупувањето преку крвта на Божјиот Син, зашто без пролевање крв нема простување.
Веќе зборувавме, не еднаш, дека едно исто дејство може да носи повеќе значења. Жената, откако згрешила, лесно го уништила созданието; а сега таа, во болката при зачнувањето, во носењето на плодот, а особено при породувањето, треба да ја сфати вистинската цена на созданието кое толку лесно и непромислено може да се уништи за миг. Затоа, откако ќе се намачат при бременоста и породувањето, жените толку многу ги сакаат и ценат своите деца и се подготвени да страдаат за нив и за нивната благосостојба.
Бог не прави ништо туку така, по случајност или претпоставка. Секое Негово дело е длабоко промислено и има само добри цели. Затоа, како што веќе зборувавме, Божјата казна е благослов – а уште повеќе, Негов посебен благослов. И Светото писмо нè учи токму на ова разбирање на Бога и на Неговите дела за верниците:
„А знаеме дека на оние што Го љубат Бога и се повикани по Негова волја, сè им содејствува за добро“ (Римјаните 8:22).
Еве уште една важна лекција што Бог ѝ ја дал на жената по падот:
„и ќе се приклониш кон мажот свој…” (Создавање 3:16).
Ова е навистина забележлив парадокс: жената трпи болка станувајќи мајка, потоа силно страда во бременоста и особено при породувањето, и свесна е дека нејзините страдања се поврзани со нејзината врска со мажот. Но, и покрај тоа, таа не само што не се оддалечува од тие односи, туку – според сведоштвото на Светото писмо – и понатаму се стреми кон нив.
Овие зборови обично се толкуваат вака: жената, во своето срце, копнее по близина и интимност со мажот, но бидејќи тој е поставен за нејзина „глава“, таа не се осмелува самата да го бара тоа, туку со трпеливост и покорност ги чека неговите желби и неговата иницијатива.
Се разбира, за ова може да се расправа, но треба храбро да се погледне вистината во очи – а таа не е секогаш таква каква што светот ја претставува. Притоа, сакам веднаш да нагласам – Бог ми е сведок – дека не ми е намера да навредам ниту една жена. Би било неразумно да кажам нешто понижувачко за нив, зашто и јас сум роден од жена, и имам ќерка.
Затоа, да се говори неразумно за жената значи да се говори и против себеси. Како што вели Светото писмо, животот на мажот е незамислив без жената, исто како што и животот на жената е незамислив без мажот – и во буквална, и во духовна смисла:
„Па сепак, ниту жена е без маж, ниту маж е без жена во Господ. Зашто, како што е жената од мажот, така е и мажот преку жената; а сè е од Бога“ (1 Коринтјаните 11:11,12).
Би сакал да го свртам вашето внимание кон зборовите на Бога за копнежот и стремежот на жената кон мажот.
Се разбира, има жени кои, соочени со тешки околности, паѓаат во блуд или проституција, понекогаш дури и за „парче леб“, мислејќи дека тоа е единствениот излез од нивната ситуација. Но се поставува разумно прашање: зарем нема други начини за заработка без тргување со сопственото тело? Зошто кај некои жени изборот – или да заработат преку телото, или преку него да најдат некој што ќе ги издржува – се појавува толку брзо веднаш по соочувањето со животните тешкотии?
Ако односите со мажите би ѝ биле на жената целосно туѓи, одвратни или противни на нејзината природа, и ако таа би влегувала во нив единствено од безизлез или под притисок, тогаш зошто, и меѓу оние што не се борат за голо преживување, бројот на жени што го користат сопствениот надворешен изглед за да привлечат внимание расте? Зошто многу жени – како и многу мажи – го користат телото како средство за привлечност? Доволно е да погледнеме кој најчесто се појавува во рекламите и на каков начин се претставува телото во современата култура.
Евреите велат: „силата на жената е во слабоста на мажот“. Жените, како разумни суштества, одамна разбрале дека меѓу половите постои привлечност што има и физичка, и емоционална, и духовна димензија – и често ја користат таа природа на односите. Но дали би постоел овој феномен ако кај жената (како и кај мажот) не постоел природен копнеж по другиот? Токму во тоа е суштината на прашањето.
А дека таков копнеж постои, доволно е да погледнеме во историјата на женските манастири и женските затвори: и таму, каде што нема мажи, копнежот по спротивниот пол не исчезнува, туку останува како дел од човечката природа – која е создадена за заедништво.
Уште еднаш ќе повторам дека не сакам никого да навредам – Бог ми е сведок – но, во светлината на Светото писмо, јасно стои дека жената има силен копнеж кон мажот. А да се негира ова значи да не се верува во Божјото слово.
Зошто го нагласувам ова? Ќе објаснам. Кога човек пуши или пие, за да се ослободи од таа навика, најнапред мора искрено да признае дека таа навика му причинува задоволство. Во спротивно, никогаш нема да успее да ја надмине. Слично е и со оваа тема: кога девојки или жени ќе се најдат во ситуации поврзани со интимни односи, често потоа – сакајќи да се оправдаат или да се претстават во подобро светло – велат дека за сè се виновни момчињата, а тие – не.
На тој начин, во современото општество се создава впечаток за „виновни“ момчиња и за „невини“, речиси „безгрешни“ девојки, што понекогаш се користи и за манипулирање со јавното мислење.
Но дали вистината навистина е таква? Американската актерка Џоан Риверс, со доза хумор, многу точно го забележала тоа за што зборуваме:
„Мажот може да спие со кого сака, и никој нема да му постави прашања; но доволно е жената да направи деветнаесет или дваесет грешки, и веднаш ќе ја наречат блудница.“
Сигурно го забележувате суптилниот хумор во нејзините зборови: за мажите употребува „наоколу“ – израз што звучи неодредено и скоро неказниво, додека за жените веќе „19–20 грешки“ – што веднаш станува доволно за тешка етикета.
Затоа, со право можеме да го поставиме прашањето: дали во интимните односи секогаш се виновни само мажите, а жените секогаш целосно невини?
Според фактите, мажот е единствениот виновен само во случај кога жената физички се спротивставува, кога вика и бара помош, но сепак е совладана со сила. Само тогаш вината е исклучиво на страната на мажот. Така нè учи и Светото писмо:
„Ако, пак, некој сретне во полето девојка свршена, па ја силува, да биде погубен само мажот, кој лежел со неа, а на девојката не правете и ништо; кај девојката нема грев за смрт… бидејќи тој ја сретнал во полето, а свршената девојка и да викала, немало кој да ја спаси“ (Второзаконие 22:25-27).
Ако немало таков отпор, тогаш, според Светото писмо, и жената се смета за виновна:
„Ако, пак, кажаното излезе вистина, и таа не биде најдена како девица, тогаш нека ја доведат девојката пред вратата на татковата и куќа, и градските мажи нека ја каменуваат до смрт, бидејќи извршила срамно дело во Израел, го осквернила татковиот дом; така истребувајте го злото од себе“ (Второзаконие 22:20,21).
Или, ако нивната врска се открие, а таа повторно ниту викала ниту се спротивставувала, тогаш тие треба да станат семејство и заедно да ги сносат последиците од своите предбрачни односи.
Ова укажува на еднаква одговорност на двајцата и на исти последици за нив:
„Ако некој сретне девица несвршена, па ја силува, и ги затечат,тогаш оној, што лежел со неа, да му даде на таткото од девојката педесет шекели сребро, а таа да биде негова жена… преку целиот свој живот тој не може да се разведе од неа“ (Второзаконие 22:28,29).
Ова е Божји збор, и тој е вистинит во сè. Тој сведочи не само дека интимната блискост е желба на мажите, туку и дека таа е силен копнеж и кај жените.
Ова треба секогаш да се има предвид, за и момчињата и девојките да се заштитат од такви односи пред бракот.
Истото важи и за мажите и за жените во зрелата возраст, бидејќи кај оние што веќе имале искуство со такви односи, копнежот станува уште посилен. Така учи Светото писмо:
„А помлади вдовици не примај, зашто кога страстите ќе ги одвратат од Христос, ќе посакаат да се мажат. Тие заслужуваат осуда, зашто ја отфрлиле порано дадената верност. Освен тоа, шетајќи од куќа до куќа, навикнуваат да бидат безработни; и не само безработни, туку се и јазичарки, љубопитни и зборуваат што не прилега. Заради тоа, сакам помладите вдовици да се мажат, да раѓаат деца, да бидат домаќинки и да не му даваат никаков повод на противникот за хулење; зашто некои веќе скршнаа по сатаната“ (1 Тимотеј 5:11-15).
Апостол Павле, за да го заштити младиот служител Тимотеј, му укажува дека не е безбедно да биде во поблиско друштво со млади вдовици. Ова е уште едно сведоштво дека Светото писмо е вистинито кога вели дека жените, по падот, имаат силен копнеж кон мажите – без разлика што зборуваат или со какви оправдувања настапуваат девојките и жените.
Затоа апостол Павле, свесен за човечката природа и последиците од гревот, им препорачува на верниците да создаваат семејства, а не да се обидуваат да градат блиски, интимни пријателства со спротивниот пол. Зашто, ако ги земеме предвид слабостите на паднатата природа, вистинско „чисто“ пријателство меѓу маж и жена тешко може да постои:
„Но, за да се избегне блудството, секој нека си има своја жена, и секоја жена свој маж“ (1 Коринтјаните 7:2).
Како пример за тоа колку денес светот е полн со случаи во кои иницијативата за недозволени или недолични односи може да дојде и од страна на девојките, а подоцна во јавноста да се претстави поинаку, често се создава впечаток дека вината секогаш е кај „лоши“ мажи, а жената секогаш е исклучиво „жртва“.
Но постојат ситуации во кои тврдењата за насилство не се поддржани со докази: нема повик за помош, нема спротивставување, нема одбивање. Напротив, постоело активно учество или провокација. И токму затоа современиот свет лесно се впушта да верува во еднострани приказни, бидејќи одамна е создаден силен културен образец на „невина жена“ и „виновен маж“.
Светото писмо, меѓутоа, нè учи на нешто друго: дека жената, по падот, има силен копнеж кон мажот. И дека, како и кај мажите, така и кај жените, постои одговорност за сопствените избори. Секој човек сам решава дали ќе ѝ верува на сликата што ја создава светот или на Божјиот збор.
Дури и народната мудрост, изнесена поучно, вели дека: ако жената навистина не сака интимна врска, тешко може да се дојде до неа без присила:
„и тој (мажот) ќе ти биде господар“
Жената беше создадена како помошничка, еднаква по достоинство на мажот, но таа погрешно го искористи своето право и положба – погрешно ја употреби слободата на избор што ѝ беше дадена. Наместо да му биде поддршка на мажот, таа со својата улога и влијание успеа да го наведе да згреши.
Затоа Бог одлучи да ја потчини на оној кого таа прва го потчинила на себе, односно на мажот. Ова претставува духовна лекција заснована на методот на спротивност – човекот да ја согледа сопствената постапка преку промена на местата, гледајќи од поинаков агол.
Ова е еден од најчесто употребуваните Божји методи во воспитувањето на луѓето по падот: да им даде можност да стекнат свест преку поглед од друга перспектива.
Затоа жената е ставена под авторитет на мажот – тоа е Божја одредба. За жал, сатаната, како мајстор на изопачување на Светото писмо, го искористил токму ова и ги извртува зборовите на апостол Павле:
„Нема веќе ни Јудејци, ни Елини, ни роб, ни слободен; нема машко – женско; зашто сите вие сте едно во Христос Исус“ (Галатјаните 3:28).
Некои го користат овој текст за да го поддржат учењето за „целосна еднаквост“ на жената, без нејзина потчинетост на мажот – спротивно на она што Бог го рече по падот.
А целта на тоа е јасна: како што Ева се оддели од Адам и стана жртва на искушението на сатаната, па потоа го вовлече и Адам во грев, така и денес сатаната дејствува на ист начин. Најпрво ја одвојува жената од послушност кон мажот, а потоа, делувајќи врз неа, преку неа го уништува и мажот.
Затоа овој текст воопшто не сведочи дека жената престанува да биде потчинета на мажот. Павле не си противречи самиот на себе – напротив, токму тој на друго место напишал:
„Вие, жените, покорувајте им се на мажите свои, како на Господ“ (Ефесјаните 5:22).
„Вие, жените, покорувајте им се на мажите свои, како што прилега во името на Господ“ (Колосјаните 3:18).
Во Посланието до Галатјаните апостол Павле не зборува дека жената треба да престане да ја има својата потчинета положба во однос на мажот.
Не. Тој зборува за еднаквоста на жената и мажот – а, забележете, и за еднаквоста на сите народи пред Бога – кога станува збор за спасението преку Христос. На тоа јасно укажуваат и текстот, и контекстот на Посланието:
„Сите, што сте крстени во Христос, во Христос се облековте. Нема веќе ни Јудејци, ни Елини, ни роб, ни слободен; нема машко – женско; зашто сите вие сте едно во Христос Исус. А, ако сте, пак, вие Христови, тогаш сте Авраамово семе, и по ветување наследници“ (Галатјаните 3:27-29).
Така што, како што Божјата одредба за жената во врска со бременоста и раѓањето деца во болка не е укината до денес, така не се укинати ниту копнежот на жената кон мажот, ниту нејзината потчинетост во бракот.
Зашто сè што Бог им одредил на жените по падот е дел од школата на спасението – пат што тие треба да го поминат ако сакаат да ја наследат вечноста.
Од пресудата што Бог ја изрече за жената, сега преминуваме на пресудата што ја изрече за мажот:
„Па потоа му рече на Адам: ‘Бидејќи ја послуша жената твоја и вкуси од дрвото, од кое ти забранив и реков: – не јади од него – затоа земјата нека биде проклета за тебе; со мака ќе се храниш од неа сè до крајот на својот живот; трње и бодлики ќе ти раѓа; и ти ќе јадеш трева полска. Со пот на лицето свое ќе јадеш леб, сè дури не се вратиш во земјата, од која си земен; зашто си земја, и во земја ќе се вратиш’”
Како што веќе зборувавме, жената беше казнета затоа што сама згреши и стана причина за падот на Адам.
Но кога Бог му ја изрече пресудата на Адам, гледаме дека под никакви околности не му ја одзема личната одговорност за неговиот избор. Затоа казната за мажот започнува со зборовите:
„Бидејќи ја послуша жената твоја и вкуси од дрвото, од кое ти забранив и реков: – не јади од него…“
Забележете: вината на Адам не беше во тоа што имал жена, туку во тоа што ја послушал неа, а не Бога. И токму за тоа беше казнет.
Можеме многу да зборуваме за искушенијата, за сопнувањето и за вината на оние што нè соблазнуваат, но од овие Божји зборови станува јасно дека, ако човек и загине, тоа нема да биде поради некого друг, туку поради неговиот личен избор.
А ова не го потврдува само стихот што го проучуваме, туку и многу други места во Светото писмо:
„И така, секој од нас ќе одговара пред Бога за себе“ (Римјаните 14:12).
„Зашто сите ние треба да се јавиме пред Христовиот суд. Та секој да прими што заслужил, според она што го извршил во телото свое, било добро или зло“ (2 Коринтјаните 5:10).
„А кој врши неправда, ќе добие според неправдата своја; и нема да има пристрасност“ (Колосјаните 3:25).
„Доаѓањето на тој беззаконик ќе биде по дејство на сатаната, со секаква сила и знаци и лажни чудеса, и со секакво неправедно измамување меѓу оние кои загинуваат, затоа што не ја примиле љубовта на вистината та да би се спасиле… та да бидат осудени сите кои не поверуваа во вистината, а ја засакаа неправдата“ (2 Солунјаните 2:9,10,12).
Посебно обрнете внимание: според стиховите, сатаната – преку своите слуги – ќе создава заблуди со лажни чуда и знаци. Но осудени ќе бидат оние што не ја прифатиле вистината, туку наместо тоа ја прифатиле лагата.
Затоа никогаш не смееме да се надеваме дека Бог ќе се смилува на нас само затоа што некој нè измамил или нè довел во заблуда. Бог му дал на секој човек разум, Свето писмо и молитва. Затоа личните односи со Бога и личното спознавање на Неговата волја се неопходни.
Адам се обиде да ја префрли вината врз Ева, но според текстот, вината не беше прифатена од Бога, бидејќи Адам донесе лична одлука да ја послуша жената, а не Бога. Има за што да размислат сите што се обидуваат да ги оправдаат своите гревови со туѓа вина!
И така, Адам згреши, и Бог ја проколна земјата поради него – поради неговиот грев. Зошто земјата беше проколната поради гревот на Адам, а не поради гревот на Ева? Затоа што Адам беше последниот од праведните што падна, и токму затоа, за воспитување на паднатите луѓе, Бог мораше да ја проколне земјата. Тоа значи дека, како што кажавме погоре, условите за живот на земјата беа променети за да им помогнат на луѓето да се покајат и да се спасат.
Се разбира, тешко е да се зборува за тоа што би било кога би било, зашто за тоа нема јасни текстови. Но, знаејќи го Божјиот карактер, можеме да претпоставиме дека, ако Тој го вознесе Енох на небото од грешниот свет бидејќи беше многу близок со Него, тогаш и Адам немаше да биде оставен заедно со Ева што згреши – ако тој не подлегнеше на нејзиното искушение и не згрешеше.
Можно е Адам да бил земен на небото, а Ева да останела за своето воспитување, а земјата да била проколната. Но и оваа варијанта има сериозни слабости. Ако Адам бил вознесен, тогаш Ева би останала сама и без можност да се размножува. Во тој случај, единствениот начин Месијата да се роди преку луѓето би бил Христос да се роди од Ева без учество на маж – како што подоцна се случи со Марија. Но тоа би значело дека планот на спасението драстично се скратува, бидејќи Христос би бил Спасител само за Ева, а не за целото човештво.
Дополнително, дури и ако тоа се случело, се појавува уште еден нерешлив проблем: кој би Го убил Христос? Ева, како Негова мајка, не би можела да биде Неговиот убиец. Токму оваа противречност ја прави ваквата варијанта слаба и речиси невозможна.
Втората варијанта е Адам да останеше во рајската градина, а Ева да беше протерана од рајот. Надворешниот простор би бил проколнат за нејзино воспитување. Но и тука слабоста е иста: Ева би останала сама и неспособна за размножување, што повторно го прави планот за спасение невозможен.
Третата варијанта е земјата воопшто да не биде проколната, Адам да остане владетел над созданијата на земјата, да му биде дадена друга, непадната жена, а Ева да биде изолирана на друга планета, создадена токму за нејзино воспитување и поправка. Иако и оваа варијанта има свои слабости, сепак не изгледа толку невозможна. Дозволете ми да дадам цитат од книгата „Патријарси и пророци“:
„Адам сфатил дека Ева, пречекорувајќи ја единствената забрана што била поставена за да се испита нивната верност и љубов кон Бога, ја престапила неговата заповед. Во неговата душа се водела ужасна борба. Очајувал што ѝ дозволил на Ева да се одвои од него и да остане сама. Но сега делото веќе било сторено; тој мора да се одвои од својот животен сопатник во чиешто друштво наоѓал своја радост. Како да се помири со тоа? Адам се радувал што може да разговара со Бога и со светите ангели. Тој ја посматрал славата на Творецот и ја сфатил возвишената задача што му била наменета на човечкиот род ако му остане верен на Бога. Сепак, сите благослови ги загубил од вид, плашејќи се дека ќе го загуби дарот кој во неговите очи надминувал сѐ друго. Љубовта, благодарноста и преданоста кон Творецот сето тоа било потиснато од љубовта кон Ева. Таа била дел на неговото битие и не можел да ја поднесе мислата да се раздели од неа. Не сфатил дека таа иста бесконечна Сила, која го создала од прав, која му подарила живот и толку чудесен изглед, па во својата љубов му дала и придружничка, може, наместо оваа да му даде друга“
(Патријарси и пророци, 56).
Ги наведов овие варијанти не како тврдење, туку како претпоставка – за да покажам дека, ако Адам не паднеше, можеби земјата и немаше да биде проколната. Можно е да постоеле и други решенија, за кои ние денес не можеме ни да претпоставиме. Но, бидејќи Адам падна, а пред него падна и Ева, со падот на последниот човек Бог ја проколна земјата, односно ги измени условите на неа заради спасението на луѓето.
И зборовите на Бога, кажани на Адам, го потврдуваат токму тоа:
„Земјата ќе е проклета заради тебе“
Од овие Божји зборови може да се добие впечаток дека единствено гревот на Адам бил причината земјата да биде проколната. Но како би можело тоа да биде така, кога неговиот грев не беше потежок од гревот на жената, а со казната, всушност, повеќе беше погодена жената отколку мажот?
Зашто сè што го доби мажот како казна, го доби и жената: и таа мора да се труди на оваа земја „со пот на лицето“ за да живее, и таа се бори со трње и плевел, и таа се храни со полски растенија, и исто така умира како и мажот. Но дополнително, жената ги носи и сите страдања што ѝ се дадени само нејзе – а мажот не ги споделува со неа, затоа што, поради својата природа, не може да носи и да раѓа деца.
Затоа Божјите зборови до Адам: „Земјата ќе е проклета заради тебе“ треба да се сфатат не во смисла дека гревот на Адам бил потежок од гревот на Ева, туку во тоа дека, бидејќи Адам падна заедно со неа, на земјата не остана ниту еден праведник. Токму затоа останала само една можност: земјата да биде проколната – односно, условите на неа да бидат изменети – заради вас, за вашето поучување и спасение!
Во однос на проклетството на земјата, врз основа на контекстот – дека таа ќе раѓа трње и ќе го отежнува животот на човекот – многу е веројатно дека во истото проклетство влегува и преобразбата на сите создадени суштества, со промена на нивната природна дејност, за што веќе зборувавме погоре.
Односно, комарците почнале да пијат крв, иако тоа претходно не го правеле; бубачките почнале да ги уништуваат растенијата и плодовите; и многу други суштества ја промениле својата првобитна функција.
За оваа промена на сè што е создадено од Бога зборува и апостол Павле:
„Зашто и созданието не и се покори на суетата доброволно, туку по волјата на Оној Кој го покори…“ (Римјаните 8:20).
Освен тоа, земјата почна да дава помали жетви во квантитативна смисла и полоши жетви во квалитативна смисла. Сето ова има една цел – човекот, споредувајќи ги двете различни состојби на своето живеалиште, да сфати што изгубил откако згрешил.
И обработката на земјата стана многу потешка за човекот. Кажано е дека „со пот на лицето“ ќе мора да заработува од неа за својот живот. Тоа значи дека земјата и животот на неа кардинално се промениле, и оваа промена се нарекува проклетство.
Сега, сите непроменливи Божји закони на оваа земја ги вклучуваат и последиците од тоа проклетство: комарците пијат крв и размножуваат потомци кои исто така пијат крв – а на почетокот не било така; мравките носат лисни вошки на овошните дрвја; бубачките ги напаѓаат и уништуваат зеленчуци; и така натаму. И секоја година е исто, па дури и полошо, поради законот на деградација, кој се манифестира и во духовниот и во физичкиот свет:
„И бидејќи беззаконијата ќе се умножат…“ (Матеј 24:12).
Да продолжиме по текстот:
„затоа земјата нека биде проклета за тебе; со мака ќе се храниш од неа сè до крајот на својот живот“
Ако пред гревот човекот работел со задоволство и неговата работа не била тешка, па затоа не ја ценел како што треба, тогаш по гревот работата станала многу потешка. Принципот на поука е ист како и кај Ева: човекот да погледне на својата постапка од друг агол, за да разбере што направил, што недоволно ценел и до какви последици довело тоа.
Кога Израелците во пустината ја имале Божјата заштита, маната и потполошките, но не го ценеле тоа и почнале да мрморат против Бога, тогаш дошол Амалик и уништил дел од народот, па морале да се борат со него. А потоа, како последица на нивното мрморење, дошле и змиите, и многумина умирале. Незадоволството од она што го имаш секогаш води кон мрморење, а мрморењето секогаш води до лишување од она што го имаш. Тоа е дел од воспитниот процес на човекот.
Затоа треба илјада пати да се размисли пред да се биде незадоволен од она што го имаш, за да се знае кон што може да доведе тоа. Апостол Павле ни дава прекрасен совет на сите на:
„А голема печалба е, навистина, да биде човек благочестив и задоволен со себе. Бидејќи ништо не сме донеле на светов, јасно е дека не можеме и ништо да однесеме. Но кога имаме храна и облекло, со тоа да бидеме задоволни. А оние што сакаат да се збогатуваат, паѓаат во искушение, во стапици и во многу неразумни и штетни страсти, што го потопуваат човекот во пропаст и погибел. Зашто коренот на сите зла е среброљубието, на што некои му се предадоа, се отклонија од верата и си навлекоа многу маки. Но ти, човеку Божји, бегај од ова и стреми се кон праведноста, побожноста, верата, љубовта, трпеливоста и кротоста“ (1 Тимотеј 6:6-11).
Од зборовите што Бог му ги кажа на Адам, гледаме дека за човекот благослов е работата – чесната работа и чесното заработување за живот.
Ако постојано се трудиме да ја избегнеме работата, барајќи си „топло место“ каде што ќе можеме да живееме без труд и без пот, тогаш Божјата намера да нè воспитува и исправува не може да се оствари. Зашто најголемото проклетство за човекот е безделничењето.
Доволно е само да погледнеме што се случува со оние кои брзо и лесно се збогатиле, и што потоа се случува со нивните деца – во што се претвораат и какви трагични последици произлегуваат од тоа – и сè ќе ни стане јасно зошто безделничењето е извор на големи неволји.
„трње и бодлики ќе ти раѓа; и ти ќе јадеш трева полска“
Плевелот колку само знае да исцрпи, колку е тешко да се бориме со него! Да, така е. Но пред сè, преку тоа Бог нè воспитува во трпение. Особено ако земеме предвид дека плевелот е симбол на гревот, тогаш навистина ни е потребно големо трпение за да се бориме со нашите гревови – и тоа не со своја сила, туку со силата на Христос.
Второ, преку борбата со плевелот, Бог ја поттикнува нашата снаодливост – квалитет што ни е неопходен и во духовниот живот. Во природата, на пример, постојат растенија што имаат способност да го потиснуваат плевелот.
Постојат и многу практични начини за борба со плевелот, освен само со мотика: малчирање, палење на стрништата и уште многу други методи.
Бог рече дека човекот ќе се храни со полски растенија. До одреден степен, тоа укажува дека, штом човекот се свртел кон својата животинска природа, станал сличен на животните. Зашто, првично на животните им беше дадена зелена трева за храна, а на човекот, по гревот, му беше дадена за храна полската трева – односно зеленчукот.
Денес сме навикнати на нив и ни се допаѓаат, но во споредба со храната во Едем пред гревот, тоа претставуваше понижување на човекот, ако може така да се каже. Секој добива она што ќе го избере – тоа е непроменлива вистина!
„Со пот на лицето свое ќе јадеш леб, сè дури не се вратиш во земјата, од која си земен; зашто си земја, и во земја ќе се вратиш“
Иако и животните беа понижени заедно со човекот по падот – заради поука на човекот – сепак ним не им беше кажано дека ќе треба да се трудат „со пот на лицето“ за да си обезбедат храна.
Зошто?
Затоа што Бог се грижи за нив: Тој им дал инстинкт, начин и средства да си ја најдат храната без да мораат да поминуваат низ човечкиот вид на мака и тешка работа:
„Сите тие од Тебе чекаат да им дадеш храна навреме. Им даваш – примаат, ја отвораш раката Своја – се наситуваат со блага“ (Псалм 104:27,28).
А човекот, за разлика од животните, на сосема поинаков начин го обезбедува својот живот: тој мора да сади, да полева, да одгледува, да се бори со плевелот и со штетниците, да ја собира жетвата, да ја преработува, подготвува и складира.
Сите овие напори при добивањето на насушниот леб имаат воспитна цел – да го наведат човекот да сфати што изгубил како последица на гревот и да разбудат во него желба да се врати во вечноста.
Според Божјите зборови, овие маки и трудови, насочени кон неговото преобразување и покајание, ќе го придружуваат човекот сè до неговата смрт. Со тоа Бог покажува дека времето за поправање на човекот е ограничено – постои само додека тој живее на земјата во своето тело.
Ова е пораката што Светото писмо ја открива за човечкиот живот:
„Зашто сите ние треба да се јавиме пред Христовиот суд. Та секој да прими што заслужил, според она што го извршил во телото свое, било добро или зло“ (2 Коринтјаните 5:10).
„Весели се во младоста своја, момче, и срцето твое да вкусува радост во дните на твојата младост; и оди каде што срцето те влече и каде што очите ти гледаат; само знај дека за сето тоа Бог ќе те изведе на суд“ (Проповедник 11:9).
„Кој е меѓу живите, има уште надеж, бидејќи и куче живо е подобро, отколку мртов лав. Живите знаат дека ќе умрат, а мртвите ништо не знаат, и веќе за нив нема награда, зашто и споменот за нив е предаден на заборавот, и љубовта нивна, и омразата нивна и љубомората нивна веќе исчезнале, и ќе немаат дел довека во ништо, што се случува на земјата“ (Проповедник 9:4-6).
„Сè, што може да врши раката твоја, според силите твои, врши; зашто во гробот, каде што ќе појдеш, нема ни работа, ни размислување, ни знаење, ни мудрост“ (Проповедник 9:10).
Секое учење според кое човекот продолжува свесно да постои и по смртта, во каква било форма, и дека за него може да се моли за да му се измени судбината, не е од Бога, туку од сатаната. За ова веќе говоревме во неколку теми.
Само во времето на животот човекот го прави својот избор. Само додека е жив, Бог го воспитува, го учи и го води кон спасение преку покајание.
А една од најсилните потврди за ова се Божјите зборови кажани на Адам:
„зашто си земја, и во земја ќе се вратиш“
Бог му вели на Адам дека тој, Адам, е земја (прав). Тој не вели дека дел од него е земја (прав), или дека неговото тело е земја (прав), а дека тој, Адам, е нешто друго.
Не. Бог јасно вели дека тој, Адам, е земја (прав).
Штом човекот ќе го изгуби дарот на живот, даден од Бога, тој станува земја (прав):
„Ако Тој го свртеше срцето Свое кон Себе и го земеше при Себе нејзиниот дух и нејзиното дишење; за миг ќе загинеше секоја плот и човекот ќе се вратеше во правот“ (Јов 34:14,15).
Давид, зборувајќи за својата смрт, сведочел за себе дека е прав – неспособен да направи нешто од она што може да го направи жив човек:
„Каква полза од крвта моја, ако слезам во гроб? Ќе Те слави ли правот, ќе ја објави ли тој верноста Твоја“ (Псалм 30:9).
„Бидејќи мртвите не Те спомнуваат Тебе; во пеколот кој ќе Те слави Тебе“ (Псалм 6:5).
Затоа, додека сме живи, има надеж и можност да се помириме со Бога и да се спасиме. Таа надеж не смее да се занемари – имаме само една!
И така, накратко да повториме за што зборувавме во оваа тема:
- Суштината на Божјата казна се сведува на тоа да му помогне на грешникот да разбере што направил, што изгубил и да разбуди во него желба да го врати изгубеното.
- Жената (Ева и сите жени по неа) ја доби казната така што бременоста и раѓањето деца ќе бидат поврзани со маки и болки. Преку тоа треба да сфати колку е тешко да се создаде живот и колку лесно може да се уништи. Истовремено, преку воспитувањето на своите деца треба да развие трпение.
- Мажот (Адам и сите мажи по него) ја доби казната во вид на работа на земјата – со пот на лицето. Таа борба со земјата има воспитна улога: да му покаже на човекот што изгубил во Едем и што „стекнал“ со својот грев, за во него да се разбуди желбата повторно да се врати во рајот.
- Човекот и смртта: човекот е смртен, и надеж за преобраќање, покајание и спасение постои само додека е жив. По смртта ништо не може да се промени. Затоа треба со голема почит и сериозност да се однесуваме кон оваа краткотрајна можност за спасение.
