Продолжуваме со нашето возбудливо истражување на Писмото од книгата Создавање. Денес ќе продолжиме со проучувањето посветено на потомците на Адам и Ева по лозата на Сит. Тоа е лозата на човештвото преку која, според Божјата волја, требало да дојде Месијата:
„Сит, пак, поживеа двеста и пет години и му се роди Енох. По раѓањето на Енох, Сит живееше уште осумстотини и седум години, раѓајќи синови и ќерки; така поживеа Сит вкупно деветстотини и дванаесет години и потоа умре. Енох, пак, имаше сто и деведесет години, кога му се роди Каинан. А откако го роди Каинан, Енох живееше уште седумстотини и петнаесет години, раѓајќи синови и ќерки; и така сите денови на Енох изнесуваа деветстотини и пет години; потоа тој умре. Каинан, пак, поживеа сто и седумдесет години и го роди Махалалеил; а по раѓањето на Махалалеил Каинан живееше уште седумстотини и четириесет години, раѓајќи синови и ќерки. И така Каинан поживеа вкупно деветстотини и десет години; и умре. А Махалалеил поживеа сто шеесет и пет години и го роди Јаред. По Јаредовото раѓање Махалалеил живееше уште осумстотини и триесет години, раѓајќи синови и ќерки. А сите денови од животот на Махалалеил беа осумстотини деведесет и пет години; потоа тој умре.“ (Создавање 5:6-17).
Забелешка: Во овој превод во 6. стих стои името „Енох“, додека во други преводи истото име се среќава како „Енос“. За да се избегне забуна со Енох, синот на Јаред, кој се спомнува подоцна во стих 18, во понатамошниот текст ќе го користиме името „Енос“.
Кога ги читаме овие стихови, на прв поглед гледаме само родословие и можеби не забележуваме никаква посебна духовна порака. Но кога ќе навлеземе подлабоко и внимателно ќе ги разгледаме имињата на потомците на Сит, сликата станува појасна, зашто тие имиња можат да укажат на нивната духовна состојба.
Така, Сит живеел 205 години и му се родил Енос:
„Сит, пак, поживеа двеста и пет години и му се роди Енос…“
За овој човек веќе зборувавме накратко при разгледувањето на четвртата глава. Сега само ќе се потсетиме на тоа, за да го поврземе со денешниот текст. Сит го нарекол својот син Енос, אֱנוֹשׁ, име што се поврзува со значењето „човек“ или „човештво“. Адам, исто така, бил човек, но тој бил создаден пред падот во грев и првично бил совршен, безгрешен и создаден за бесмртен живот. Енос, пак, веќе го претставува човекот по падот во грев, слаб, смртен и зависен од Божјата милост.
Затоа во библискиот јазик човекот понатаму често се опишува со поим што е поврзан со слабоста и смртноста на човечката природа. Покрај значењето „човек“ или „човештво“, името Енос се поврзува и со значења како „слаб“, „немоќен“, односно „смртен“.
Врз основа на ваквото разбирање на името Енос, гледаме дека потомците на Сит веќе не го имале истото очекување што го имале Адам и Ева, дека нивниот престој надвор од рајот ќе биде краткотраен и дека брзо ќе се вратат.
Кога виделе дека од падот во грев поминале веќе 235 години, а враќањето во рајот сè уште не се случило, и кога го имале пред себе примерот на духовната деградација кај потомците на Каин, тие сфатиле дека човечкиот род, живеејќи во услови на грев, неизбежно оди кон сè подлабоко расипување. Кај нив се појавило јасно сознание за сопствената грешност и за тоа дека човештвото се наоѓа под осуда.
Забележете дека ова не било само разбирање дека за сè е виновен падот на Адам и Ева. Потомците на Адам преку Сит разбирале дека со падот сите луѓе ги изгубиле предностите што им биле дадени од Бога. Тие веќе не се раѓале како луѓе во полнотата на образот на светиот Бог, туку како потомци на паднатиот Адам, носејќи ја последицата од неговиот грев. Со други зборови, грешното раѓа грешно:
„Адам поживеа двеста и триесет години, кога му се роди (син) според подобието негово и според образот негов, и му даде име Сит“ (Создавање 5:3).
„Кој ќе се роди чист од нечист? Ниеден!“ (Јов 14:4).
Ова е многу важно сознание, зашто само преку него човек може да престане да се потпира на себе и на својот разум, како што се случило со потомците на Каин, и да ја положи својата надеж во Бога и во Месијата Кого Тој го ветил.
Сит бил роден по образот на Адам, а неговото име укажува на нешто поставено, утврдено и стабилно, како сигурна основа. Тоа покажува дека, иако Адам и Ева не го виделе Месијата во Каин и разбрале дека враќањето во рајот нема да биде толку брзо како што посакувале, сепак продолжиле да веруваат дека нивниот син Сит е цврста и сигурна основа за идното човештво, односно почеток на неговата праведна лоза.
Но името на синот на Сит, Енос, покажува дека Сит не бил толку оптимистичен како својот татко, па затоа му дал такво име на својот син. Името Енос може да се поврзе со значења како „човек“, „слаб“, „немоќен“, односно „смртен“. Тоа значи дека, колку и да сакаат родителите да го видат најдоброто во своите деца, не може да се занемари нивниот личен избор и нивните желби, кои понекогаш можат да бидат далеку од идеалот што го очекуваат родителите.
Иако ја разгледуваме лозата на праведниците по линијата на Сит, која подоцна е наречена лоза на Божјите деца, тоа воопшто не значи дека во оваа лоза сè било духовно исправно. Тоа го потврдува и фактот што во оваа лоза неколкупати се појавуваат имиња што потсетуваат на имињата од нечестивата лоза на Каин.
Исто така, дека духовноста не била на исто ниво кај сите во оваа лоза, се гледа и од фактот што меѓу сите нив Бог посебно го издвојува Енох, за кого се вели дека одел со Бога. А и самиот Енох не почнал веднаш да оди со Бога на таков посебен начин, туку по раѓањето на својот првороден син:
„Енох живееше според волјата Божја триста години, раѓајќи синови и ќерки…“ (Создавање 5:22).
Ако одењето со Бога било вообичаена и природна појава за оваа лоза на човештвото, тогаш Енох не би бил издвоен по тој белег. Уште повеќе, фактот што за него се нагласува дека почнал да оди со Бога по раѓањето на својот првороден син покажува дека и во оваа лоза не сите имале толку цврст и жив однос со Бога што би можел да се опише како „одење со Бога“.
А токму на таков однос Бог ги повикува сите верници во Своето слово:
„О, човеку, речено ти е што е добро, и што бара од тебе Господ; да работиш праведно, да сакаш милосрдни дела и понизно да врвиш пред твојот Бог“ (Михеј 6:8).
„Одам со благодарност пред лицето на Господ во земјата на живите“ (Псалм 116:9).
Третиот показател дека ни во оваа лоза на човештвото не било сè духовно исправно е тоа што токму мажите од оваа лоза, наречени „Божји синови“, спротивно на Божјата волја, стапувале во бракови со потомките на Каин. Притоа не станувало збор само за обични бракови, туку за врски што воделе кон духовно мешање и отпадништво.
За ова подетално ќе зборуваме кога ќе дојдеме до соодветните текстови. Засега, да го прочитаме самиот текст што зборува за ова беззаконие, чии иницијатори биле мажите од лозата на Сит:
„А кога луѓето почнаа да се множат на земјата, и ќерки им се народија, тогаш синовите Божји видоа дека ќерките човечки се убави и ги земаа, кои ги сакаа, за жени“ (Создавање 6:1,2).
И четвртиот аргумент, исто така многу силен, укажува дека духовноста кај потомците на Сит не била секогаш исправна.
Потомците на Каин го отфрлиле Бога и сè што е поврзано со Него. Тие дури и на своите деца им давале имиња што покажувале дека во својата лоза го бришат секое потсетување на Бога, ставајќи го во центар човекот и неговиот разум. Во таа смисла, нивниот дух бил сличен на атеистичкиот, живот без Бога, со потпирање само на човекот и неговите способности. Сличен дух се гледа и кај луѓето што се обидуваат да изградат „светла иднина“ без Бога, потпирајќи се само на човечкиот разум и човечките заслуги, а целосно одвраќајќи се од Создателот.
Но тогаш се поставува прашањето: од каде доаѓа погрешното разбирање за Бога, вклучително и идолопоклонството кај луѓето пред Потопот? Таквото искривување не произлегува од отворените безбожници, туку најчесто од отпаднатите верници. Сетете се: кој го направи златното теле во пустината? Кој почна да се поклонува на бакарната змија? Тоа не беа атеисти што го отфрлаа Бога, туку луѓе што Го познаваа Бога, но отстапија од Него. Отстапувањето и идолопоклонството често произлегуваат токму од верници кои не Му се посветени на Бога со цело срце:
„Амасија се зацари на дваесет и пет години и царуваше во Ерусалим дваесет и девет години… Кога си дојде Амасија по поразот на Едомците, ги пренесе боговите на Сеировите синови, ги постави кај себеси за богови и пред нив се поклонуваше и им кадеше. Поради тоа се разгори гневот Господов против Амасија…“ (2 Летописи 25:1,2,14,15).
Затоа, ако пред Потопот се појавило идолопоклонство поврзано со искривено служење на Бога, тогаш тоа најверојатно не потекнувало од потомците на Каин, кои веќе отворено се насочиле кон човекот и неговите способности, туку од отпаднатите потомци на Сит, кои го познавале Бога, но почнале да го нарушуваат вистинското богослужение.
Името што родителите му го даваат на своето дете не е без значење; тоа често носи порака и очекување, кои можат силно да влијаат врз неговиот развој и карактер. Така, Енос, синот на Сит, добил име што може да се поврзе со значења како „човек“, „слаб“, „немоќен“, односно „смртен“. Со тоа име се изразувала мислата дека човекот по падот во грев е духовно ослабен, смртен и зависен од Божјата милост.
Кога ја разгледувавме четвртата глава и зборувавме за Сит и неговиот син Енос, забележавме една важна особеност:
„И на Сит му се роди син, кого го нарече Енос. Тогаш почна да се призовува името Господово“ (Создавање 4:26).
Овој стих најнапред и најприродно укажува на почеток на свесно обраќање кон Бога и на богослужение. Луѓето почнале да го призовуваат Божјото име, да Му се молат и да ја полагаат својата надеж во Него. Бидејќи името Енос укажува на човечка слабост и зависност од Божјата милост, може да се разбере дека овие луѓе, верни на Бога, ја положиле својата надеж токму во Неговата милост. Тоа било нивното единствено спасение среде растечкото отпадништво на потомците на Каин, кои тргнале по патот на отфрлање на Бога и воздигнување на човекот и неговиот разум на Божјото место.
Но истиот текст може да се разгледа и пошироко, без да се противречи на духот на Писмото. Иако тој најпрво зборува за почеток на вистинско обраќање кон Бога, можно е токму во тоа време, покрај искрената вера, да започнале и првите нарушувања во односот на луѓето кон Него. Со други зборови, додека едни искрено го призовувале Божјото име, кај други можело постепено да се појави искривување на правилното разбирање и почит кон Бога. Така, овој стих може да се разбере како сведоштво за почеток на вистинско богослужение, но и како можна најава на првите искривувања во односот кон Бога.
Бидејќи Писмото овој момент го поврзува со појавата на Енос, може да се претпостави дека токму во тоа време започнале овие процеси. Сепак, самиот текст не дава директни податоци за духовната состојба на Енос, туку го продолжува родословието:
„Енос, пак, имаше сто и деведесет години, кога му се роди Каинан…“
Името Каинан е сродно со името Каин и може да се поврзе со насоченост кон стекнување и кон земното. Ова може да укажува дека во оваа лоза почнала да се појавува одредена духовна слабост, не целосно отфрлање на Бога, туку мешање на верата со земни стремежи.
Така се појавува една особена состојба: луѓе кои, навидум, Му служат на Бога, но во исто време не се откажуваат од себе и од своите интереси. Наместо вистинско служење на Бога, тие можат да го претворат богослужението во служење на сопственото „јас“, прикривајќи го личниот интерес зад привид на побожност.
Таков пример гледаме кај фарисеите од времето на Исус: тие постеле, се молеле и принесувале жртви, но често не за Божја слава, туку за самопрославување. Дури и своите религиозни постапки ги користеле за да изгледаат побожни пред луѓето, а во себе биле духовно празни. Не залудно Спасителот ги опишал со зборовите:
„Тешко вам, книжници и фарисеи, лицемери, зашто многу личите на варосани гробови, што однадвор изгледаат убаво, а внатре се полни со мртовечки коски и секаква нечистотија. Така и вие, однадвор им се покажувате на луѓето како праведни, а внатре сте полни со лицемерност и беззаконие“ (Матеј 23:27,28).
Тоа значи дека Енос, според ова толкување, не бил толку духовно силен како неговиот татко Сит. Името што Сит му го дал, Енос, кое може да се поврзе со значења како „човек“, „слаб“, „немоќен“, односно „смртен“, укажува на состојбата на човекот по падот во грев. А името што Енос му го дал на својот син, Каинан, може да укажува дека во неговото поколение веќе почнале да се појавуваат земни стремежи и духовна слабост, иако служењето на Бога не било целосно напуштено.
Не треба да се чудиме што децата на праведниците не секогаш одат по стапките на своите родители. Во Писмото има многу примери кога кај праведници се раѓале дури и многу нечестиви деца. Да се сетиме, на пример, на Езекија и неговиот син Манасија:
„И почина Езекија кај своите предци, а на негово место се зацари неговиот син Манасија“ (2 Царевите 20:21).
„Манасија беше на дванаесет години, кога стана цар, и царуваше во Ерусалим педесет и пет години; мајка му се викаше Хефци-Вах. Но тој правеше зло пред очите на Господ, подражавајќи ги лошите работи на оние народи, кои Господ ги беше изгонил од пред лицето на Израеловите синови“ (2 Царевите 21:1,2).
И обратно, кај безбожните можеле да се родат деца што ќе постапуваат праведно. Да го земеме, на пример, внукот на истиот Манасија. Неговиот син бил нечестив, но за неговиот внук е кажано:
„Јошија беше на осум години кога стана цар… Тој го правеше она што беше правилно пред очите на Господ, во сè одеше по патот на неговиот предок Давид и не се отклонуваше ни десно, ни лево“ (2 Царевите 22:1,2).
Тоа значи дека ваквите духовни „подеми и падови“ во еден род, кога едно поколение е поверно, а друго послабо или отпаднато, се честа појава. Затоа не треба да се чудиме ако и во лозата на Сит имало луѓе чија духовност не била на исто ниво како духовноста на нивните претходници.
Ова може да се насети и од името што Енос му го дал на својот син Каинан. Бидејќи тоа име е сродно со името Каин, може да укажува дека во оваа лоза веќе почнало да се појавува привлекување кон земното и кон начинот на живот на каинитите. Отстапувањето во оваа лоза навистина се случило, а подоцна многумина од неа загинале во водите на Потопот заедно со потомците на Каин. Отстапувањето не се случува одеднаш, туку е процес што се развива со текот на времето.
Затоа, според ова толкување, Енос не бил духовно толку силен како неговиот татко Сит. Тој можеби се обидувал да живее меѓу духовното и земното. Но таквиот начин на живот секогаш бара оправдување, па затоа постепено може да започне мешање на служењето на Бога со служење на материјалното. Тоа се случува преку постепена замена на поимите.
Бидејќи сè е создадено од Бога и сè доаѓа од Него, луѓето можеле постепено да почнат погрешно да мислат дека и самото создание носи во себе нешто божествено. Таквото разбирање можело да доведе до тоа Божјото име да се поврзува со луѓе, предмети или појави на начин што не ја зачувува јасната разлика меѓу Создателот и создаденото.
Секако, проблемот не е во самото користење имиња што го содржат Божјото име или се поврзани со Него. Во Писмото има многу такви имиња, како Самоил и Даниел. Проблемот настанува тогаш кога тие имиња, или воопшто Божјото име, се разбираат и користат на погрешен начин.
На пример, човек што го носи името Самоил, име што е поврзано со значењето „измолен од Бога“ или „Бог чу“, може да го прими тоа име со понизност, како потсетување дека животот е дар од Бога. Но истиот човек може и погрешно да го разбере своето име: наместо да го насочува кон благодарност и понизност пред Бога, тоа може да стане повод за гордост, како да е тој нешто посебно сам по себе.
Така, постепено, луѓето можеле да почнат да го користат Божјото име на начин што не бил соодветен на неговата светост и вистинска смисла:
„Тогаш почна да се призовува името Господово“
Како што веќе спомнавме, ова можело да доведе до тажни последици. Според едно толкување, самиот израз „почна да се призовува името Господово“ може да се разбере и како почеток на неправилен однос кон Божјото име, однос во кој светото почнало да се користи на несоодветен начин.
Луѓето можеле да почнат да го користат Божјото име за да им дадат привид на побожност на своите дела и да ги оправдаат своите цели. На тој начин, наместо вистинско служење на Бога, можело да се појави прикриено служење на себеси, нешто што подоцна ќе се покаже и во различни облици на религиозно лицемерие.
Ова може да укажува дека кај дел од луѓето во времето на Енос започнало постепено насочување кон материјалното на сметка на духовното. Не станува збор за отворено отфрлање на Бога, туку за постепено поместување, мешање на верата со личниот интерес.
Некои сметаат дека човекот постепено се издигнувал од суеверие кон вера во Бога, но Писмото сведочи поинаку: луѓето, отстапувајќи од вистинската вера, постепено паѓале во заблуда и паганство.
Токму напуштањето на Божјата вистина го довело светот до тешките последици за кои зборува апостол Павле:
„Зашто, кога Го познаа Бога, тие не Го прославија како Бог, ниту пак, Му благодарија, туку се заблудија во своите помисли, и нивното неразумно срце им се помрачи; тврдејќи дека се мудри, тие обезумија, и славата на непропадливиот Бог ја заменија со лик на смртен човек, на птици, на четириножни животни и на лазачи. Затоа и Бог, според желбите на срцата нивни, ги предаде на нечистота, па сами да си ги обесчестуваат своите тела. Тие ја заменија вистината Божја со лага и му се поклонија и му служеа на создаденото повеќе отколку на Создателот, Кој е благословен во вечни векови. Амин! Затоа Бог ги предаде на срамни страсти: жените нивни природните потреби ги заменија со противприродни. И мажите исто така, напуштајќи го природното општење со женскиот пол, се распалија со желби еден кон друг, и вршеа срамни работи мажи со мажи, добивајќи ја заслужената отплата за својата изопаченост. И бидејќи не се обидоа да Го задржат Бога во разумот свој, затоа Бог ги предаде на нивниот изопачен ум – да го прават она што не прилега, исполнети со секаква неправда, лукавство, алчност, злоба; полни со завист, убиства, кавги, измами, злонамерност; озборувачи, клеветници, богомрасци, насилници, фалбаџии, горделивци, измислувачи на зло, непослушни кон родителите, неразумни, неверни, недружељубиви, непомирливи, немилостиви“ (Римјаните 1:21-31).
Така, секое беззаконие на земјата е последица на отстапувањето од Бога и од Неговата вистина. Затоа, како и да се нарекуваат луѓето денес, дури и ако се нарекуваат верници, ако ги вршат гревовите што се спомнуваат во Писмото, тоа покажува дека тие, во една или друга мера, ја заменуваат Божјата вистина со лага и му служат не на Творецот, туку на создаденото. А гревот може да се победи само на еден начин, со враќање кон Бога и кон Неговата вистина.
Ние веќе речиси сè разгледавме во врска со овој текст. Останува уште да забележиме дека, каков и да е човекот, праведен, духовно послаб или безбожен, крајот на земниот живот за сите е ист: смрт:
„… по Адам сите умираат…“ (1 Коринтјаните 15:22).
„Затоа, како што гревот влезе во светот преку еден човек, а преку гревот – смртта, по таков начин и смртта премина на сите луѓе преку еден човек, зашто сите згрешија“ (Римјаните 5:12).
Сите умираме поради падот на Адам; смртта преминала на сите луѓе поради гревот што влегол во светот преку него. Затоа самата смрт не е доказ дали некој човек бил добар или лош, праведен или нечестив. Мудриот Соломон со тага го забележал тоа, како нешто што на прв поглед изгледа неправедно:
„И видов дека предимството на мудроста пред глупоста е токму такво, какво што е предимството на светлината пред темнината: на мудриот очите му се во главата негова, а глупавиот оди во темнина; но дознав дека крајот на сите им е еднаков. Тогаш си реков во срцето свое: ‘И мене ќе ме стигне истото, како и глупавиот; зошто толку многу сакав да станам мудар?’ Па си реков во срцето свое дека и тоа е суета. Зашто нема да го помнат мудриот вечно, како и глупавиот; по време сè ќе се заборави, и, мудриот умира, како и безумниот“ (Проповедник 2:13-16)
Умрел праведниот Сит, умрел и неговиот син Енос, кој не бил на исто духовно ниво како својот татко; умрел и безбожниот Ламех, а подоцна умрел и праведниот Ное. Ова прашање, зошто и праведните и безбожните умираат, ги мачело праведниците кои живееле пред Потопот, а особено Енох, кој одел со Бога. Кога ќе дојдеме до текстовите за него и за неговиот живот, ќе видиме како Бог нему, а преку него и на сите нас, ни дава одговор на прашањето: зошто да се стремиме кон праведност, ако сите умираат?
Но засега ќе кажеме дека со Својата смрт и воскресение, Синот Божји, Исус Христос, ги отстранил последиците од гревот на Адам во однос на конечното воскресение на човештвото. Затоа сите луѓе, и праведни и безбожни, ќе бидат воскреснати. Но судбината на воскреснатите нема да биде иста.
Оние што ќе воскреснат во првото воскресение, воскресението на праведните, ќе добијат бесмртност, нови тела и ќе влезат во Божјото царство. А оние што ќе воскреснат во второто воскресение, воскресението на безбожните, ќе бидат осудени за своите гревови и за својот безбожен начин на живот, и ќе ја претрпат вечната смрт.
И како што е кажано во Писмото, тогаш на сите ќе им стане јасно во што е разликата меѓу праведниот и безбожниот:
„Велите: залудно е служењето на Бога, и каква корист имаме, ако ги пазиме наредбите Негови и одиме во жална облека пред лицето на Господ Саваот? Ете, гордите ние ги сметаме за подобри: напредуваат оние што вршат беззаконие, па, иако Го искушуваат Господа, си остануваа незасегнати. Но оние, кои се бојат од Бога, си велат еден на друг: Господ гледа и го пази тоа, и пред лицето Негово се пишува спомен книга за оние што се плашат од Бога и го почитуваат името Негово. Тие ќе бидат Мои, вели Господ Саваот, Моја сопственост во оној ден, што го готвам, и ќе бидам милостив кон нив како што татко е милостив кон синот свој, кој му служи. И тогаш ќе се обратите и ќе ја видите разликата меѓу праведник и безбожник, меѓу оној кој Му служи на Бога и оној кој не Му служи“ (Малахија 3:14-18).
Затоа вреди да Му се служи на Бога, и покрај тоа што сите умираме поради падот на нашите прародители. Од разгледаните текстови гледаме дека и праведните, и помалку праведните, и безбожните оставаат потомство. За Сит е кажано дека му се родиле синови и ќерки, а истото е кажано и за неговиот син Енос. Да се остави потомство е света задача дадена на луѓето што живеат на земјата, според заповедта што Бог му ја дал на човечкиот род:
„И ги благослови Бог, и им рече: ‘Плодете се, и множете се, и наполнете ја земјата…’“ (Создавање 1:28).
Се разбира, постојат и исклучоци. На пример, самиот Бог му заповедал на Еремија да не се жени и да нема деца, бидејќи во тоа време во Израел владеела многу тешка состојба. Можеме да се сетиме и на апостол Павле, кој претпочитал да остане безбрачен заради службата. Но тоа не е општа норма, туку редок исклучок поврзан со посебни околности.
Кај истиот Павле има многу совети за мажите и жените, за семејството и за брачниот живот. Преку тие совети тој извлекува и длабоки духовни поуки:
„Вие, мажите, сакајте ги жените свои, како што Христос ја засака Црквата и се предаде Себе за неа, за да ја освети, очистувајќи ја со водна бања преку словото; та да ја претстави пред Себе како славна Црква, која нема осквернување, или порок, или нешто слично, туку да биде света и непорочна. И така, мажите се должни да ги сакаат жените свои како што ги сакаат своите тела; зашто, кој ја сака жената своја, тој се сака и самиот себеси. Зашто никој никогаш не го намразил телото свое, туку го храни и го стоплува, како и Господ Црквата“ (Ефесјаните 5:25-29).
Овие зборови на Павле покажуваат колку високо место има семејството во Божјиот план. Замислете што би се случило ако сите верници, уште од времето на Павле, решеле да не создаваат семејства, следејќи го неговиот личен пример на безбрачен живот. Веројатно дури и споменот за вистината би исчезнал од лицето на земјата, зашто според Божјата замисла, вистината треба да се зачува не само преку обраќањето на неверниците, туку и преку нејзиното пренесување од поколение на поколение во семејствата на верните:
„Послушај, Израеле: Господ, нашиот Бог, е единствен Господ, сакај Го Господа, твојот Бог, од сè срце, со сета душа твоја и со сите сили твои! Овие зборови, што ти ги заповедам денес, да бидат во твоето срце и во твојата душа; и пренесувај им ги на децата свои и зборувај за нив, кога седиш дома и кога си на пат, кога си легнуваш и кога стануваш“ (Второзаконие 6:4-7).
„Работи што ги чувме и дознавме и што ни раскажуваа татковците наши,
нема да ги криеме од нивните деца, на идниот род ќе му раскажуваме за славата на Господ и силата Негова, и чудесата Негови што Тој ги изврши. Тој подигна сведоштво во Јаков и положи закон во Израел, и им заповеда на татковците наши сето тоа да им го објават на децата свои, за да знае идниот род, децата, што ќе се родат, та и тие во свое време да им раскажуваат на своите деца, да ги полагаат надежите свои во Бога, да не ги забораваат делата Божји, да ги чуваат Неговите заповеди“ (Псалм 78:3-7).
Не сите неверници ќе сакаат да ја прифатат вистината, особено верата во еден Бог, во свет што е длабоко погоден од многубоштво. Затоа вистината се зачувува и преку нејзиното пренесување на децата, односно преку правилно духовно воспитување.
Освен тоа, ако ние сме родени и имаме можност да стекнеме вечен живот, зошто да не им ја дадеме таа можност и на своите деца? Во Писмото има прекрасни зборови кои, во духовна смисла, можат да се однесуваат на Исус, но исто така можат да се применат и на родителите кои ќе родат деца и ќе ги воспитуваат за вечноста.
На денот на Второто доаѓање, тие ќе можат да Му речат на Бога:
„Ете, јас и децата што ми ги даде Господ…“ (Исаија 8:18).
Да продолжиме понатаму со текстот:
„Каинан, пак, поживеа сто и седумдесет години и го роди Махалалеил; а по раѓањето на Махалалеил Каинан живееше уште седумстотини и четириесет години, раѓајќи синови и ќерки. И така Каинан поживеа вкупно деветстотини и десет години; и умре…“
Како што веќе рековме, преку имињата можеме подобро да ја разбереме духовната состојба на тоа општество, и на безбожната лоза на човештвото по Каин, и на лозата по Сит, која била повикана да ја зачува вистината. Да се потсетиме на едно од имињата на потомците на Каин:
„… а Ирад го роди Мехујаел…“
Кај потомците на Каин гледаме имиња што можат да укажуваат на оддалечување од Бога. Од друга страна, кај потомците на Сит се забележува поинаков тек, но и таму духовната состојба не била секогаш на исто ниво.
Каинан, чие име може да упатува на насоченост кон земното и материјалното, добил син и го нарекол Махалалеил, „оној што Го слави Бога“. Ова покажува дека духовната состојба не се пренесува механички од родителите на децата. И кај родители што не се на високо духовно ниво може да се родат деца што ќе се свртат кон Бога.
Писмото ни покажува дека во различни поколенија има и падови и подеми. Затоа не треба да се изненадиме што и во лозата на Сит, иако се смета за праведна, не било сè на исто духовно ниво.
Ова нè учи дека секој човек лично одлучува каков однос ќе има кон Бога. Потеклото не е гаранција за духовност; најважен е личниот однос со Бога.
Исто така, гледаме дека надворешните околности, па дури и стравот од последици, можат привремено да го задржат човекот од зло. Но вистинската промена доаѓа само преку внатрешно обраќање кон Бога. Затоа Писмото постојано нè повикува не само на надворешна побожност, туку на искрена вера и посветеност.
Понекогаш таквото воздржување трае многу кратко, како кај оние што дошле да Го фатат Христос:
„Тогаш Јуда, откако зеде една чета војници и слуги од првосвештениците и фарисеите, дојде таму со фенери, со светила и со оружје. А Исус, знаејќи сè што ќе стане со Него, излезе и им рече: ‘Кого барате?’ Му одговорија: ‘Исус од Назарет!’ Исус им рече: ‘Јас сум.’ Со нив стоеше и Јуда, кој Го предаде. А кога им рече: ‘Јас сум’ – тие се повлекоа назад и паднаа на земјата. Тогаш пак ги праша: ‘Кого барате?’ А тие рекоа: ‘Исус од Назарет!’ Исус одговори: ‘Ви реков дека сум Јас; па, ако Ме барате Мене, оставете ги овие да си одат;’ за да се изврши словото кажано од Него: ‘Од оние што си Ми ги дал, никого не загубив.’ А Симон Петар, кој имаше нож, го извади, го удри слугата на првосвештеникот и му го отсече десното уво. Името на слугата му беше Малх. Но Исус му рече на Петар: ‘Стави го ножот во ножницата. Зар да не ја испијам чашата што Ми ја даде Отецот?’ Тогаш четата и заповедникот, и слугите јудејски, Го фатија Исус и Го врзаа“ (Јован 18:3-8,12).
Понекогаш таквото воздржување трае и подолго, како во случајот со градот Ниневија, чии жители, исплашени од претстојното уништување, се покајале во деновите на Јона:
„И поверуваа Ниневјаните во Бога, прогласија пост и се облекоа во вреќи, мало и големо. Таа проповед дојде и до царот на Ниневија, и тој стана од престолот свој, ја соблече царската облека, се облече во вреќиште и седна во пепел, па заповеда да се прогласи и да се каже во Ниневија од името на царот и од неговите големци, ни луѓето, ни добитокот, ни воловите, ниту овците да не јадат ништо и да не одат на пасење и да не пијат; и луѓето и добитокот да бидат покриени со вреќишта и силно да извикуваат кон Бога: секој да се откаже од својот лош пат и од неправдите што ги вршел. Кој знае, можеби Бог ќе се смилостиви и ќе го отфрли од нас Својот разгорен гнев, и така да не загинеме. И ги виде Бог нивните дела дека тие се одвратија од својот лош пат, па се сожали по однос на злото, за кое беше рекол дека ќе го нафрли врз нив, и не го нафрли“ (Јона 3:5-10).
На прв поглед, може да се помисли дека ова покајание, поттикнато од страв, ќе биде трајно и дека луѓето повеќе нема да се вратат на гревот. Но веќе по извесно време Ниневија повторно се вратила на своето насилство и беззаконие. Подоцна Асирија, чија престолнина била Ниневија, го нападнала Северното царство на Израел, токму народот преку кој дошла веста за спасение. А по околу два века и самата Ниневија била уништена:
„Пророштво за Ниневија; книга за видението на Наум од Елкош.
Господ е Бог љубоморен и одмаздник, Господ е страшен во Својот гнев: Господ им се одмаздува на непријателите Свои; не ги поштедува ни противниците Свои.
Господ е долготрпелив, а силен во моќта, така што не го остава виновникот без казна… Тој ќе ги докрајчи Своите непријатели, ќе ги прогони Своите душмани до најцрната темнина“ (Наум 1:1-3,8).
И луѓето пред Потопот не престанале со беззаконието, иако Бог долго ги повикувал, и преку сведоштвото на природата, и преку проповедта на Нему верните луѓе, како Енох. Но сепак, водите на Потопот дошле. Тоа покажува дека покајанието што се раѓа само од страв не е трајно.
Постои една поучна парабола. Еден човек отишол кај својата љубовница, која живеела на десетти кат. Додека бил кај неа, се вратил нејзиниот маж, па човекот излегол на балконот. Кога мажот почнал да пребарува насекаде, дури и на балконот, човекот се префрлил преку оградата и се држел однадвор колку што можел. Но се изморил, а бидејќи било зима, рацете му премрзнале и на крајот паднал.
Додека паѓал, уплашен дека ќе загине, почнал да Му се моли на Бога и да Му ветува дека ќе престане да греши, дека ќе се врати кај своето семејство, ќе оди во црква и ќе чита Библија. Но паднал во длабок снежен нанос и останал жив. Кога станал, се истресол од снегот и рекол: „Какви сè глупави мисли ми дојдоа на ум додека паѓав!“
Ова е јасен пример за покајание родено само од страв. Таквиот страв може да биде почетен поттик човек да се замисли и да се запре на својот лош пат, но не може да биде основа за вистинска и трајна промена. Вистинското покајание не произлегува само од страв од последиците, туку од внатрешно обраќање кон Бога.
Затоа Писмото зборува за стравот како за можен поттик кон покајание, но не и како за неговата суштина:
„а други со страв спасувајте, истргнувајќи ги од оган и изобличувајќи ги со страв…“ (Јуда 1:23).
Но по укорот и стравот треба да дојде љубовта кон Бога:
„А Исус му одговори: ‘Најважна од сите заповеди е: Чуј Израеле! Господ, Бог наш, е еден Господ. Затоа возљуби Го Господа, твојот Бог, со сето свое срце и со сета своја душа, и со сиот свој разум, и со сета своја сила!’ Ова е најважната заповед“ (Марко 12:29,30).
„Блажени се оние што ги исполнуваат заповедите Негови, за да бидат достојни за дрвото на животот и да влезат во градот низ портите“ (Откровение 22:14).
Ако нема љубов кон Бога, стравот брзо ќе помине и човекот повторно ќе почне да греши. Така било и по Потопот, кога луѓето ја изградиле Вавилонската кула. Содом и Гомора биле уништени поради грев, но дали тоа ги спречило луѓето засекогаш да престанат да грешат? Не. Напротив, гледаме дека гревот продолжил да се умножува.
Тоа значи дека стравот сам по себе не е доволен. Тој може да го потресе човекот и да го запре за момент, но не може трајно да го промени. Без љубов кон Бога, стравот брзо исчезнува, а човекот се враќа на старите патишта.
Ќе ви раскажам една ситуација. Во разговор со некои луѓе што веруваа во вечни маки и Му служеа на Бога главно од страв, тие спомнаа дека кај нив имало случај кога еден постар човек се крстил во зима, во студена вода, плашејќи се дека можеби нема да дочека потопло време. Кога го прашале дали се плаши од студената вода, тој одговорил дека повеќе се плаши од пеколниот оган, па затоа побрзал да се крсти.
Потоа, кога во разговорот се отвори темата дека Писмото учи дека безбожните, по воскресението, ќе бидат осудени и конечно уништени, а не вечно мачени, се постави прашањето: ако го нема стравот од вечни маки, што тогаш го води човекот кон Бога?
Одговорот е јасен: човекот не треба да Му служи на Бога од страв, туку од љубов. Само љубовта кон Бога може да донесе вистинска и трајна промена во животот.
„Тие излегоа по ширината земна и го заобиколија живеалиштето на светиите и возљубениот град; падна од Бога оган небесен и ги проголта“ (Откровение 20:9).
„А смртта и пеколот беа фрлени во Огненото Езеро. Тоа е втората смрт. И кој не беше запишан во книгата на животот, беше фрлен во Огненото Езеро“ (Откровение 20:14,15).
„Зашто, ете, доаѓа ден, вжарен како печка; тогаш сите горди и оние, кои постапуваат нечесно, ќе бидат како слама, и ќе ги изгори денот што иде, вели Господ Саваот; и така, нема да остане од нив ни корен, ниту гранчиња. А за вас, кои се боите од името Мое, ќе изгрее сонцето на правдата, и исцелување ќе има во зраците негови, и вие ќе излезете и ќе потскокнувате како теленца од штала; и ќе ги газите нечестивите, како прав под стапалата на нозете ваши во тој ден, кога Јас ќе дејствувам, вели Господ Саваот“ (Малахија 4:1-3).
И еве, откако ја слушнаа оваа Божја вистина, која целосно го побива учењето за вечни маки, учење произлезено од погрешно разбирање на Писмото, што мислите, што ми рекоа овие „верници“? Нивниот одговор јасно покажа каков е нивниот однос кон Бога и врз што е изграден. Тие рекоа: „Ако нема вечни маки, тогаш зошто да се верува? Подобро е човек да живее како што сака и да греши, зашто смртта е миг и не е страшна во споредба со вечните маки.“
Ете ја нивната „љубов“ кон Бога и нивната „благодарност“ за смртта на Исус. Таквиот однос со Бога не е изграден на цврст темел – не е изграден на љубов, туку на песок, односно на страв. А тоа е сосема несигурен темел.
Затоа, пријатели мои, ако сакаме да изградиме правилен однос со Бога и со Неговиот Син, треба да го градиме според она што е кажано во Писмото. А во Писмото е кажано:
„Стремете се кон љубовта…“ (1 Коринтјаните 14:1).
„Љубовта никогаш не пропаѓа. А пророкувањата? Ќе минат. Јазиците? Ќе замолкнат. Знаењето? Ќе исчезне“ (1 Коринтјаните 13:8).
„Во љубовта страв нема, туку совршената љубов го изгонува стравот, бидејќи стравот подразбира казна. Кој се плаши, не е совршен во љубовта. Ние Го љубиме, бидејќи Тој отпрвин нè возљуби“ (1 Јованово 4:18,19).
Посебно обрнете внимание на последниот текст: јасно е кажано дека стравот е поврзан со казна и дека оној што се плаши не е совршен во љубовта. Бога треба да Го љубиме; и токму таа љубов го ослободува верникот од страв.
Да продолжиме со текстот. Повторно гледаме духовни „подеми и падови“ кај потомците на Сит, што уште еднаш потврдува дека стравот може само краткотрајно да го поттикне човекот на верност кон Бога:
„А Махалалеил поживеа сто шеесет и пет години, и го роди Јаред. По Јаредовото раѓање Махалалеил живееше уште осумстотини и триесет години, раѓајќи синови и ќерки. А сите денови од животот на Махалалеил беа осумстотини деведесет и пет години; потоа тој умре“.
Забелешка: Во преводот што го користиме овде стои „сто шеесет и пет години“, но според внатрешната хронологија на текстот треба да стои „шеесет и пет години“, бидејќи 65 + 830 = 895. Затоа понатаму ќе ја користиме исправената бројка: шеесет и пет години
Само шеесет и пет години живеел човекот што го носел прекрасното име Махалалеил, „оној што Го слави и Го прославува Бога“, а веќе својот првороден син го нарекол Јаред. Неговото име е слично на името Ирад, потомок на Каин, и може да се поврзе со значењето „оној што слегува надолу“, односно „оној што се спушта“ или „паѓа“. Да се потсетиме за што зборувавме кога ги истражувавме потомците на Каин:
„… На Енох му се роди Ирад…“ (Создавање 4:18).
Името Ирад може да се поврзе со значења како „град“ и „спуштање“, односно „спуштен град“. А името Јаред, кое Махалалеил му го дал на својот син, е слично на името од лозата на Каин и може да се разбере како „слегување надолу“, односно „спуштање“.
Тоа повторно нè поттикнува да обрнеме внимание на фактот дека кај потомците на Сит започнува духовно опаѓање, кое симболично може да се види и во името Јаред. Ова покажува дека проблемот не бил само во влијанието на безбожните врз праведните, туку и во тоа што самите верници понекогаш почнувале да се привлекуваат кон начинот на живот на безбожните.
Како што веќе спомнавме, а за тоа ќе зборуваме и понатаму, токму потомците на Сит, наречени „Божји синови“, почнале да се мешаат со потомците на Каин, што довело до расипување на луѓето и до Потопот.
Оттука поуката е јасна: верниците не треба да бараат виновници за своите гревови кај другите, туку најнапред треба да ја видат својата одговорност. Често е полесно да се оправдуваме, како што направиле Адам и Ева по падот, отколку да ја признаеме сопствената слабост.
За Ное, кој се спасил во ковчегот, исто така е кажано дека одел со Бога:
„Еве го животот на Ное: Ное беше човек праведен и непорочен во својот род; Ное живееше според Божјата волја“ (Создавање 6:9).
Затоа, мислам дека ни е јасно каков однос треба да имаме со Бога: постојан, жив и цврст. Духовните „подеми и падови“ не можат да нè спасат; потребно е постојано одење со Бога, верност кон Неговата волја и искрена љубов кон Него.
Значи, накратко да се потсетиме за што зборувавме:
- Колку и да сакаат родителите да го воспитаат своето дете според Божјата вистина, секогаш треба да ја имаат предвид неговата слобода на избор. Тоа може да се покаже и во добра и во лоша насока. Кај праведни родители може да се појави дете што ќе избере зло, а кај безбожни родители може да се појави дете што ќе избере праведност.
- Кај потомците на Сит забележуваме духовни „подеми и падови“, односно колебање од поколение на поколение, од верност кон Бога до неверност кон Него. Но таквите колебања не водат кон спасение, туку кон погибел. Патот на спасението е пат на постојан раст, верност и осветување. Затоа Исус рекол: „Никој, кој ја ставил својата рака на ралото, а погледнува назад, не е достоен за Божјото Царство“ (Лука 9:62).
- Стравот може да биде поттик за покајание и промена на животот, но не треба да стане темел врз кој верникот го гради својот однос со Бога. Само љубовта е вистинската и цврста основа за градење нераскинлив и спасителен однос со Него.
