Продолжуваме со истражувањето на втората глава од книгата Создавање. Но, пред да ги разгледаме стиховите што следуваат, потребно е да направиме еден општ преглед.
Некои луѓе сметаат дека во првата глава од книгата Создавање се наоѓа еден извештај за создавањето на човекот, а во втората глава друг извештај, како да станува збор за друго создавање или за други луѓе. Според ова гледиште, мажот и жената спомнати во првата глава не се истите маж и жена што се опишани во втората глава.
Други, пак, сметаат дека Адам останал истиот, но дека Бог му дал друга жена наместо првата, која, според нивното толкување, не ги оправдала Божјите очекувања.
Зошто се појавиле вакви толкувања? Главната причина е тоа што многумина не разбираат зошто во втората глава повторно се зборува за создавањето на мажот и жената, кога за тоа веќе било кажано во првата глава.
Во првата глава читаме:
„И Бог го создаде човекот според образот Свој, според образот Божји го создаде; машко и женско ги создаде“ (Создавање 1:27).
А во втората глава се вели:
„И Господ Бог го создаде човекот од земен прав и му дувна во лицето дух животен; и човекот стана жива душа“ (Создавање 2:7).
И понатаму:
„Затоа Господ му прати на човекот длабок сон; па кога заспа, му извади едно ребро, и местото го пополни со месо. Од реброто, што го зеде од човекот, Господ Бог создаде жена и ја доведе кај човекот“ (Создавање 2:21,22).
На прв поглед може да изгледа дека создавањето на луѓето во првата глава се разликува од она што е опишано во втората глава.
Прво, може да изгледа како во првата глава мажот и жената да се создадени истовремено, додека во втората глава се гледа редослед: најнапред мажот, а потоа жената.
Второ, во првата глава се нагласува дека човекот е создаден „според Божјиот образ“, додека во втората глава се објаснува дека мажот е создаден од земен прав, а жената од неговото ребро. Таму изразот „Божји образ“ не се повторува директно.
Овие разлики кај некои читатели создаваат впечаток дека станува збор за два различни извештаи. Но вистинското прашање е: дали Библијата навистина зборува за две создавања, или во втората глава само се враќа на истиот настан и ни дава дополнителни детали?
Слична забуна се јавува и во врска со животните. Во првата глава јасно се вели дека животните биле создадени пред човекот:
„И Бог создаде ѕверови земни, според родот нивни, и добиток според родот негов, и секакви гадинки земни, според родот нивни. И Бог виде дека тоа е добро. Потоа Бог рече: ‘Да создадеме човек според Нашиот образ и според Нашето подобие…’“ (Создавање 1:25,26).
Но во втората глава читаме:
„Тогаш Господ Бог ги создаде од земјата сите полски животни, и сите небески птици, и ги доведе кај човекот за да види како ќе ги нарече тој…“ (Создавање 2:19).
Ако овој стих се чита изолирано, може да се добие впечаток дека животните биле создадени по човекот. Но ако го читаме во контекст на првата глава, станува јасно дека втората глава не ја менува хронологијата, туку се враќа на веќе создадените животни за да ја покаже нивната врска со човекот, особено фактот дека Адам им дал имиња.
Исто така, некои се збунуваат и околу растителниот свет. Во првата глава се вели дека Бог ја создал вегетацијата на третиот ден:
„И Бог рече: ‘Нека израсте од земјата зеленило – трева, што дава семе, плодоносни дрвја кои во себе имаат семе според својот род и вид!’ И стана така… И настапи вечер, и настапи утро – трет ден“ (Создавање 1:11-13).
Но во втората глава стои:
„А уште не беа никнале полски грмушки и земни тревки, зашто Господ Бог уште не праќаше дожд на земјата, ниту, пак, имаше човек кој ќе ја обработува земјата“ (Создавање 2:5).
И тука, ако текстот се чита без поширокиот контекст, може да изгледа како во втората глава растенијата сè уште да не постоеле. Но ова не значи дека Бог повторно започнува ново создавање. Напротив, втората глава го насочува вниманието кон она што е поврзано со човекот: земјата што треба да се обработува, растенијата поврзани со човековата грижа и начинот на кој Бог ја подготвува средината за човекот.
Затоа не треба брзо да се заклучи дека постојат две создавања. Првата глава дава општ и хронолошки преглед на создавањето. Втората глава не е ново создавање, туку подетално објаснување на одредени делови од истиот настан, особено оние што се поврзани со човекот, неговото потекло, неговата задача, неговата средина и неговиот однос со Бога.
Токму затоа, пред да го разгледаме четвртиот стих од втората глава, потребно е да го разбереме ова: Создавање 2 не го поништува Создавање 1, ниту зборува за друг свет и други луѓе. Тоа ја продолжува истата мисла, но со поинаков фокус. Првата глава ни покажува како Бог го создал и уредил светот во шест дена. Втората глава ни покажува како тој создаден свет е поврзан со човекот.
Затоа сега можеме да преминеме кон стихот од кој започнува овој подетален фокус:
„Ете така настанаа небото и земјата, во она време кога Господ Бог ги создаде земјата и небото“ (Создавање 2:4).
Како да ги избегнеме погрешните толкувања?
Некои поддржувачи на мислењето дека постојат две создавања го користат токму овој стих како доказ. Според нив, зборовите „ете така настанаа“ означуваат почеток на нова тема, па затоа заклучуваат дека во втората глава започнува ново создавање: најнапред човекот, потоа растенијата, потоа животните, а на крај жената.
На прв поглед, ваквото толкување може да изгледа убедливо. Но не секое толкување што користи библиски зборови е вистинско библиско толкување. Многу е важно текстот да се чита во неговиот контекст.
Токму тоа го гледаме и при Христовото искушување во пустината. Сатаната цитирал зборови од Писмото, но ги извадил од нивниот вистински контекст:
„Тогаш ѓаволот Го одведе во Светиот град и Го постави на стреата од храмот и Му рече: ‘Ако си Син Божји, скокни долу, зашто напишано е: На ангелите Свои ќе им заповеда за Тебе да Те запазат и на раце ќе Те земат за да не Си ја сопнеш ногата од камен’“ (Матеј 4:5,6).
Сатаната цитирал од Псалм 91, но го применил текстот на погрешен начин. Во самиот Псалм, Божјата заштита е ветена за оној што живее под Божјата закрила, се надева на Бога и оди по Неговите патишта:
„Кој живее под закрилата на Севишниот, тој престојува во домот на небесниот Бог. И ќе Му рече на Господ: Ти си мој застапник, Ти си мое пребивалиште, Бог мој, и на Тебе ќе се надевам“ (Псалм 91:1,2).
„Бидејќи се надеваше во Мене, и ќе го избавам, и ќе го заштитам, зашто го позна името Мое“ (Псалм 91:14).
Значи, Божјото ветување за заштита не било дадено за самоволно искушување на Бога, туку за живот во послушност и доверба. Затоа Христос му одговорил:
„Напишано е исто така – Не искушувај Го Господ, Твојот Бог“ (Матеј 4:7).
Ова ни покажува две важни правила за правилно разбирање на Писмото. Прво, мораме да го разгледаме текстот во неговиот вистински контекст. Второ, треба да го споредуваме со други делови од Библијата, за да не изградиме заклучок што е спротивен на целокупното библиско учење.
На ист начин треба да постапиме и со тврдењето дека Создавање 2 зборува за второ создавање. Треба да го разгледаме контекстот и да видиме како самата Библија ги поврзува првата и втората глава.
Христос ги поврзува Создавање 1 и Создавање 2
Најсилен доказ дека во првата и втората глава не станува збор за две различни создавања ни дава самиот Христос.
Кога фарисеите Му поставиле прашање за разводот, Тој одговорил:
„Не ли сте читале, дека Оној што ги создаде во почетокот, маж и жена ги создаде, и рече: Затоа ќе остави човек татко и мајка и ќе се прилепи до жената своја и ќе бидат обата едно тело“ (Матеј 19:4,5).
Овде Христос прави нешто многу значајно. Тој ги поврзува зборовите од првата глава:
„И Бог го создаде… машко и женско ги создаде“ (Создавање 1:27),
со зборовите од втората глава:
„Затоа човекот ќе ги остави татко си и мајка си и ќе се прилепи кон жената своја; и обата ќе бидат едно тело“ (Создавање 2:24).
Со тоа Христос јасно покажува дека првата и втората глава зборуваат за истите луѓе и за истиот настан. Првата глава го дава општиот извештај за создавањето на мажот и жената, а втората глава дава дополнителни детали за тоа како Бог го создал човекот, како ја создал жената и како ја воспоставил брачната заедница.
Затоа, ако Христос ги поврзува овие два текста како една целина, тогаш и ние треба да ги читаме така.
Повторување со дополнителни детали
Еден од аргументите на оние што тврдат дека има две создавања е следниот: ако втората глава повторно зборува за нешто што веќе е кажано во првата, тогаш тоа би било непотребно повторување. Според нив, бидејќи Бог не повторува без причина, мора да станува збор за друг настан.
Но ова размислување не ја зема предвид библиската навика еден ист настан да се прикаже повеќепати, но од различен агол и со нови детали.
Во првата глава на Создавање се кажува дека Бог ги создал мажот и жената. Во втората глава се објаснува како тоа се случило: мажот бил создаден од земен прав, а жената од дел од мажот. Во првата глава се кажува дека човекот треба да владее над животните. Во втората глава се покажува тоа владеење преку фактот дека човекот им дава имиња на животните.
Таков начин на изложување не е редок во Библијата. Во книгата на пророкот Даниел, истите светски царства се прикажани повеќепати: во втората глава преку ликот, во седмата глава преку ѕверовите, во осмата глава преку нови симболи, а во единаесеттата глава со уште повеќе детали. Не станува збор за различни царства, туку за исти сили прикажани од различни перспективи.
Исто така, во книгата Откровение Второто Христово доаѓање се спомнува повеќе пати, во различни визии и со различни детали. Тоа не значи дека има повеќе втори доаѓања, туку дека Бог го открива истиот настан од повеќе страни.
Затоа, повторувањето во Создавање 2 не е доказ за второ создавање. Тоа е библиски начин на објаснување: првата глава дава општ и хронолошки преглед, а втората глава се враќа на одредени моменти за да ги објасни подлабоко, особено во врска со човекот.
Животните во Создавање 2
Истото важи и за прашањето за животните. Во првата глава јасно се гледа дека птиците се создадени на петтиот ден, а земните животни на шестиот ден, пред создавањето на човекот. Но во втората глава се вели:
„Тогаш Господ Бог ги создаде од земјата сите полски животни, и сите небески птици, и ги доведе кај човекот за да види како ќе ги нарече тој…“ (Создавање 2:19).
Овој стих не треба да се чита како да вели дека животните биле создадени по човекот. Во древниот еврејски јазик временското значење на глаголот се определува според контекстот. А контекстот од првата глава веќе јасно кажува дека животните биле создадени пред човекот.
Затоа Создавање 2:19 можеме да го разбереме во смисла: Господ Бог, откако веќе ги создаде животните и птиците, ги доведе кај човекот за да види како ќе ги нарече.
Главната мисла во втората глава не е повторно да се објасни кога биле создадени животните, туку да се покаже нивната врска со човекот. Човекот им дава имиња, а тоа покажува дека тој има посебна положба и власт над нив.
Во овој дел е важно да забележиме дека не се спомнуваат рибите. Тоа не значи дека рибите не биле создадени, бидејќи првата глава јасно кажува дека водните суштества биле создадени на петтиот ден. Причината е друга: во втората глава се спомнуваат само оние живи суштества што Бог ги довел пред Адам за да им даде имиња, добитокот, птиците и полските животни.
Затоа, целта на овој дел не е повторно да се опише создавањето на сите животни, туку да се покаже односот меѓу човекот и животните. Адам им дава имиња, и со тоа се открива неговата посебна положба и одговорност над живиот свет. Рибите не се спомнати тука затоа што не се дел од настанот во кој животните се доведуваат пред човекот за именување.
Значењето на зборот „ете“ во Создавање 2:4
Оние што веруваат во две создавања се повикуваат и на зборот „ете“ во Создавање 2:4:
„Ете така настанаа небото и земјата, во она време кога Господ Бог ги создаде земјата и небото“ (Создавање 2:4).
Точно е дека ваков израз може да означи почеток на нов дел во раскажувањето. Но тоа не значи дека новиот дел е одвоен од претходното, ниту дека зборува за друг настан. Во Библијата често се случува нов дел да започне така што најнапред се потсетува на она што веќе било кажано, а потоа се продолжува со дополнителни детали.
Таков пример гледаме во Создавање 5:
„Ова е родослов на Адам: Кога Бог го создаде човекот, го создаде според образот Божји. Маж и жена ги создаде, и ги благослови, и ги нарече – човечки суштества – во денот кога беа создадени. Адам поживеа двеста и триесет години, кога му се роди син според подобието негово и според образот негов, и му даде име Сит“ (Создавање 5:1-3).
Овде зборот „ова“ воведува нов дел, родословот на Адам. Но пред да продолжи со Сит и со потомците на Адам, Библијата повторно се враќа на создавањето на мажот и жената. Значи, новиот дел не е независен од претходното, туку е изграден врз него.
Исто е и во Создавање 2:4. Стихот не започнува втор свет и не воведува друго создавање. Тој воведува нов фокус во истиот извештај. Од општиот преглед на создавањето, вниманието сега се насочува кон човекот, неговото потекло, неговата задача и Божјата грижа за него.
Зошто Создавање 2:4 не зборува за второ создавање?
Ако Создавање 2 навистина зборуваше за второ создавање, тогаш би очекувале во него повторно да се спомнат сите главни делови на создадениот свет. Но тоа не се случува.
Во втората глава не се опишува повторно создавање на Сонцето, Месечината и ѕвездите. Не се опишува повторно создавање на морињата и океаните. Не се опишува повторно создавање на рибите и морските суштества.
Зошто? Затоа што сето тоа веќе било создадено во првата глава. Втората глава не дава нов хронолошки извештај за целиот свет, туку се задржува на она што е поврзано со човекот: неговото создавање, неговата средина, неговата задача, неговата потреба од помошник и Божјата грижа за него.
Затоа, ако некој тврди дека првата глава зборува за едно создавање што било уништено, а втората глава за ново создавање, тогаш се поставува прашањето: каде се во тоа „второ создавање“ Сонцето и Месечината? Каде се морињата? Каде се рибите? Бидејќи тие не се спомнуваат во Создавање 2 како повторно создадени, јасно е дека втората глава не опишува нов свет.
Кога внимателно го читаме Писмото, работите си доаѓаат на свое место. Божјото слово не нè води кон забуна, туку кон светлина:
„Преку Твоите заповеди станав разумен; затоа го замразив секој лажен пат. Твоето слово е светилник на нозете мои и светлина за патеката моја“ (Псалм 119:104,105).
Значи, втората глава од Создавање не е поинаков расказ за друг свет. Таа е продолжение на истиот извештај, но со дополнителни детали и со посебен фокус на човекот.
„Господ Бог“: Божјата близина кон човекот
Сега можеме да го разгледаме четвртиот стих:
„Ете така настанаа небото и земјата, во она време кога Господ Бог ги создаде земјата и небото“ (Создавање 2:4).
Овде забележуваме нешто ново. Во првата глава Бог се открива со името Elohim, кое Го претставува како Семоќен Создател, Оној што создава, уредува, поставува ред и владее над сè што постои. Но од Создавање 2:4 се појавува изразот „Господ Бог“.
Во хебрејскиот текст овде стои Божјото четирибуквено име, кое побожните Евреи не го изговараат, туку го заменуваат со Adonai или HaShem, што значи „Името“. Во нашите преводи најчесто се пренесува како „ГОСПОД“.
Ова име особено ја нагласува Божјата лична близина, милост, верност и однос кон човекот. Затоа не е случајно што се појавува токму кога раскажувањето се префрла кон човекот. Од ова место натаму, фокусот не е само на создадениот свет, туку на човекот, на Божјата грижа, милост и поука, како и на Неговото предупредување за опасноста од гревот, за човекот да остане во живот и заедница со Него.
Библијата постојано сведочи дека Бог сака да покаже милост:
„Кој Бог е како Тебе, за да ги простува беззаконијата, да мине преку престапите на остатокот од Своето наследство? Тој вечно не се гневи, зашто Тој со радост се смилува. Тој пак ќе се смили над нас и ќе ги сотре нашите беззаконија. Тој ќе ги фрли сите наши гревови во морските длабочини“ (Михеј 7:18,19).
„Тие ќе бидат Мои, вели Господ Саваот, Моја сопственост во оној ден, што го готвам, и ќе бидам милостив кон нив како што татко е милостив кон синот свој, кој му служи“ (Малахија 3:17).
И луѓето што Го љубат Бога секогаш се надевале на Неговата милост:
„Врати се, Господи, избави ја душата моја, спаси ме поради милоста Своја“ (Псалм 6:4).
„Спомни си ги штедростите Твои, Господи, и милостите Твои, зашто се вечни“ (Псалм 25:6).
Затоа, кога во Создавање 2:4 се појавува изразот „Господ Бог“, тоа ни покажува дека раскажувањето сега се насочува кон човекот. Бог не е претставен само како Создател на светот, туку и како Оној што лично му се приближува на човекот, се грижи за него, го води, го предупредува, го благословува и сака да го зачува во живот.
Создавање 2:4 како мост меѓу двата дела
Четвртиот стих од втората глава е особено значаен затоа што ги поврзува двата дела од извештајот за создавањето.
Првиот дел е од Создавање 1:1 до Создавање 2:3. Таму се зборува за создавањето и уредувањето на целиот свет, вклучувајќи го и човекот.
Вториот дел започнува од Создавање 2:4. Таму вниманието се насочува кон човекот: неговото создавање, градината, задачата, жената, бракот и предупредувањето за опасноста од гревот.
Оваа поврзаност се гледа и во самиот редослед на зборовите во стихот:
„Ете така настанаа небото и земјата, во она време кога Господ Бог ги создаде земјата и небото“ (Создавање 2:4).
Најнапред стои „небото и земјата“, а потоа „земјата и небото“. Оваа промена на редоследот може да укаже на промена на акцентот. Во првиот дел вниманието е насочено кон целокупното создавање, небото и земјата. Во вториот дел фокусот се префрла кон земјата и кон човекот, бидејќи човекот е земно суштество и понатамошното раскажување ќе биде тесно поврзано со него.
Библијата вели:
„И Господ Бог го создаде човекот од земен прав и му дувна во лицето дух животен; и човекот стана жива душа“ (Создавање 2:7).
И на друго место:
„Првиот човек е од земја, земјен…“ (1 Коринтјаните 15:47).
Затоа Создавање 2:4 е мост. Тој не нè пренесува во друг свет, ниту започнува друго создавање, туку од општата слика за создавањето нè води кон човекот како централна тема на следниот дел.
„Родословието“ на небото и земјата
Во Создавање 2:4 стои израз што може да се разбере како „родословие“, „потекло“ или „настанување“:
„Ете така настанаа небото и земјата…“
Хебрејскиот збор toldot често се користи за родословие, потекло или за вовед во она што произлегува од претходно кажаното. Таква структура гледаме и на други места во книгата Создавање:
„Ова е родослов на Адам: Кога Бог го создаде човекот, го создаде според образот Божји“ (Создавање 5:1).
„А ова е родословието на Ноевите синови: Сим, Хам и Јафет…“ (Создавање 10:1).
Кога Библијата зборува за родословието на Адам, таа најнапред се враќа на неговото создавање, а потоа продолжува со неговите потомци. На сличен начин, во Создавање 2:4 изразот „настанаа небото и земјата“ нè враќа на создавањето, но потоа вниманието го насочува кон она што следува од тоа создавање, особено кон човекот и неговата улога.
Секако, небото и земјата немаат родословие како луѓето. Тие не се размножуваат и немаат потомци во човечка смисла. Затоа овде зборот треба да го разбереме како опис на нивното потекло и на редот што произлегува од Божјото создавање. Во тој создаден свет Бог го поставил човекот како суштество со посебна задача.
Подоцна, и во родословието на Христос гледаме дека човековото потекло конечно се поврзува со Бога:
„Еносов, Ситов, Адамов, Божји“ (Лука 3:38).
Ова ни покажува дека човекот не може правилно да се разбере одвоено од својот Создател. Неговото потекло, неговата задача и неговата смисла се поврзани со Бога.
Саботата како дел од редот на создавањето
Создавање 2:4 доаѓа веднаш по описот на седмиот ден, саботата. Тоа е важно, затоа што покажува дека саботата е вградена во самиот ред на создавањето.
Саботата не е подоцнежен човечки обичај. Таа е дел од Божјиот поредок уште од почетокот. Бог ја благословил и ја осветил:
„И Бог го благослови седмиот ден, и го освети…“ (Создавање 2:3).
Затоа саботата има свое место во извештајот за настанувањето на небото и земјата. Таа не може да се отстрани или замени без да се наруши Божјиот ред. Како што во Божјото создавање секој ден има свое место и своја смисла, така и саботата има свое место во седмичниот поредок што Бог го воспоставил.
Овој ред е повторно нагласен во четвртата заповед:
„Помни го саботниот ден, за да го празнуваш. Шест дена работи, и врши ги во нив сите свои работи; а седмиот ден е сабота Господова, ден на твојот Бог… Зашто за шест дена ги создаде Господ небото и земјата, морето и сè што е во нив; а во седмиот ден си отпочина: заради тоа Господ го благослови седмиот ден и го освети“ (Излез 20:8-11).
И Библијата покажува дека саботата ќе има значење и во вечноста:
„Зашто, како што новото небо и новата земја, кои Јас ќе ги создадам, ќе бидат секогаш пред лицето Мое, вели Господ, така ќе постои и потомството ваше и името ваше. Тогаш од месец на месец, и од сабота во сабота ќе доаѓа секоја плот пред лицето Мое на поклонение, вели Господ“ (Исаија 66:22,23).
Затоа саботата не е случаен додаток. Таа е Божји дар, Божји знак и дел од редот што Бог го воспоставил уште при создавањето.
Полските грмушки и земните тревки
Продолжуваме понатаму со текстот:
„А уште не беа никнале полски грмушки и земни тревки, зашто Господ Бог уште не праќаше дожд на земјата, ниту, пак, имаше човек кој ќе ја обработува земјата, но се креваше пара од земјата и ја оросуваше површината на целата земја“ (Создавање 2:5,6).
На прв поглед, овој стих може да создаде прашање: како е можно да не биле никнати полски грмушки и земни тревки, кога во првата глава веќе читавме дека Бог ја создал вегетацијата на третиот ден?
„И Бог рече: ‘Нека израсте од земјата зеленило – трева, што дава семе, плодоносни дрвја кои во себе имаат семе според својот род и вид!’ И стана така… И настапи вечер, и настапи утро – трет ден“ (Создавање 1:11-13).
Одговорот е дека Создавање 2:5 не ја негира првата глава. Првата глава дава хронолошки преглед: растителниот свет бил создаден на третиот ден. Втората глава, пак, не започнува ново создавање, туку се враќа на одредени моменти од веќе опишаното создавање за да ги објасни во врска со човекот.
Таков начин на пишување веќе забележавме и на други места во втората глава. Библијата најнапред дава општ преглед во првата глава, а потоа во втората глава повторно се навраќа на одредени настани за да ни даде дополнителни детали поврзани со човекот. Во Создавање 2:7 се зборува за создавањето на човекот, иако во првата глава веќе било кажано дека Бог го создал човекот. Во Создавање 2:21,22 се зборува за создавањето на жената, иако во првата глава веќе било кажано дека Бог ги создал машко и женско. Во Создавање 2:19 се спомнуваат животните, иако тие веќе биле создадени пред човекот.
Значи, втората глава не ја повторува првата без причина и не дава друга хронологија на создавањето. Таа се враќа на одредени настани за да даде дополнителни детали, особено за сè што е поврзано со човекот, неговото создавање, неговата средина, неговата задача и Божјата грижа за него.
Зошто се спомнуваат само одредени растенија?
Во Создавање 2:5 не се зборува за целиот растителен свет воопшто, туку за растенија што се поврзани со обработката на земјата и со човековата задача. Текстот јасно вели дека „немаше човек кој ќе ја обработува земјата“. Значи, вниманието не е насочено само кон тоа дали постоеле растенија, туку кон улогата што човекот требало да ја има во грижата за земјата.
Бог веќе ја создал вегетацијата на третиот ден. Но во втората глава се нагласува онаа страна на растителниот свет што е поврзана со човекот, со неговата работа, со обработката на земјата и со Божјата грижа за неговата исхрана.
Ова се потврдува и со фактот дека сите живи суштества создадени подоцна имале потреба од храна. Птиците биле создадени на петтиот ден, а животните и човекот на шестиот ден. Ако растителниот свет не постоел сè до по создавањето на човекот, тогаш живите суштества не би имале храна. Но Библијата јасно кажува дека храната веќе била подготвена:
„И Бог рече: ‘Еве, ви дадов секакви билки што даваат семе по целата земја, и секакви дрвја што во себе имаат семе според својот род и вид; тоа да ви биде за храна! А на сите земни ѕверови, и на сите небески птици, и на сè што се движи и лази по земјата, во кое има жива душа, им ги дадов сите тревни растенија за храна.’ Така и стана“ (Создавање 1:29,30).
Од ова е јасно дека растителниот свет веќе постоел и бил даден како храна. Затоа Создавање 2:5 не учи дека растенијата воопшто не постоеле пред човекот, туку го насочува вниманието кон земјата што требало да се обработува и кон задачата што човекот подоцна ќе ја добие од Бога.
Наводнувањето пред дождот
Создавање 2:5,6 ни открива уште една важна подробност:
„Господ Бог уште не праќаше дожд на земјата… но се креваше пара од земјата и ја оросуваше површината на целата земја“ (Создавање 2:5,6).
Овој текст покажува дека во почетниот Божји поредок земјата не била наводнувана со дожд, туку со пара што се кревала од земјата и ја оросувала нејзината површина.
Ова е во склад со создавачкиот извештај. На третиот ден водите се собрале на едно место и се појавило копното:
„И Бог рече: ‘Нека се собере водата, што е под небото на едно место, и нека се појави копно!’ И стана така… Копното Бог го нарече земја, а собраните води ги нарече – мориња; и виде Бог дека тоа е добро“ (Создавање 1:9,10).
Откако копното се појавило, Бог воспоставил начин на наводнување што одговарал на првобитната состојба на Земјата. Земјата била оросувана одоздола, преку пара. Во овој опис не се спомнува дожд; напротив, текстот јасно кажува дека Господ Бог уште не праќал дожд на земјата.
Ова може да ни помогне подобро да разбереме зошто луѓето пред Потопот можеле да не веруваат во предупредувањето за вода што ќе дојде од небото. Ако дождот не бил дел од нивното дотогашно искуство, тогаш Божјото предупредување можело да им изгледа неверојатно. Но недостигот на човечко искуство не ја поништува Божјата реч.
Слично и денес, многумина не веруваат во воскресението, Второто Христово доаѓање или вечниот живот, затоа што тие настани не се дел од нивното досегашно искуство. Но верата не се темели на човечкото искуство, туку на Божјата реч.
Човекот и Божјата соработка
Во Создавање 2:5 се вели дека немало човек кој ќе ја обработува земјата. Ова покажува дека Бог го создал човекот со задача. Човекот не бил создаден за празен и бесцелен живот, туку за работа, грижа и соработка со Бога.
Пред Потопот, според овој текст, Бог ја наводнувал земјата со пара, а човекот требало да ја обработува земјата. По Потопот, наводнувањето се врши преку дожд. Но принципот останува ист: човекот работи, а Бог дава живот, раст и плод.
Човекот може да обработува, да сади, да се грижи и да уредува. Но животот, растот и плодот зависат од Бога. Оваа вистина треба да го чува човекот од гордост. Тој не е самостоен господар на земјата, туку управител под Божја власт и соработник во делото што Бог му го доверил.
Затоа Создавање 2:5,6 не е спореден детал. Тој текст ни покажува дека уште од почетокот Бог го поставил човекот да работи, да се грижи за земјата и да живее во зависност од Него. Човекот ја извршува својата задача, но Бог е Оној што го одржува животот и дава плод.
Зошто Бог „нè враќа назад“ во втората глава?
Кога ја читаме втората глава, гледаме дека таа повеќе пати се навраќа на настани што веќе биле спомнати во првата глава. Но тоа не е непотребно повторување. Секое навраќање има цел: да ни даде дополнителни детали поврзани со човекот.
Текстот повторно зборува за создавањето на човекот, за да ни покаже дека тој е создаден од земен прав и дека Бог му дал здив на живот.
Потоа зборува за создавањето на жената, за да ни открие дека таа е создадена од дел од мажот и дека бракот е Божја установа.
Се спомнуваат и животните, не за повторно да се објасни нивното создавање, туку за да се покаже дека човекот им дал имиња и дека меѓу нив не се нашол помошник сличен на него.
Се спомнува и растителниот свет, затоа што земјата требало да биде обработувана, а човекот бил повикан на работа, грижа и одговорност.
Зошто сето ова? Затоа што од Создавање 2:4 фокусот се насочува кон човекот. Сè што се спомнува понатаму е поврзано со него: неговото потекло, неговата задача, неговата средина, неговата храна, неговата жена, неговиот дом и неговиот однос со Бога.
Така, втората глава не се спротивставува на првата. Таа ја продлабочува и ја објаснува истата историја, но од перспектива на човекот и неговото место во Божјиот план.
Божјата грижа за човекот
Во втората глава особено се нагласува Божјата грижа за човекот. Бог не го создава човекот за потоа да го остави сам. Напротив, Тој подготвува средина за него, му дава задача, создава градина, му обезбедува храна, му дава помошник, го учи, го предупредува и го поставува во жив однос со Себе.
Со други зборови, Бог направил сè од Своја страна за човекот да има среќен живот, духовен развој и правилна заедница со својот Создател.
Затоа втората глава е толку важна. Таа не е второ создавање, туку поблизок поглед кон човекот. Во првата глава го гледаме човекот како дел од создадениот свет, а во втората глава го гледаме како суштество кон кое Бог покажува посебна љубов, грижа и внимание.
Од овој момент натаму, целата Библија сè повеќе ќе го следи човекот: неговиот пад, Божјата милост, Божјите предупредувања, Божјите ветувања, Христовото доаѓање, спасението и конечната обнова.
Што научивме денес?
- Втората глава од Создавање не е поинаков расказ за друго создавање, туку продолжение и дополнување на првата глава. Првата глава дава општ и хронолошки преглед на создавањето, а втората глава го насочува вниманието кон човекот.
- Писмото треба да се проучува внимателно, во неговиот контекст и во хармонија со другите библиски текстови. Така верникот се чува од погрешни толкувања што го искривуваат Божјиот карактер и Неговите дела.
- Христос ги поврзува Создавање 1 и Создавање 2 како една целина. Тој зборува за создавањето на мажот и жената и за брачната заедница како за ист Божји настан.
- Создавање 2:4 е мост меѓу општиот извештај за создавањето и подеталниот фокус на човекот. Промената од „небото и земјата“ кон „земјата и небото“ покажува дека вниманието сега се насочува кон земјата и кон човекот како земно суштество.
- Изразот „Господ Бог“ ја нагласува Божјата лична грижа, милост и близина кон човекот. Од овој момент раскажувањето се насочува кон човекот, за кого Бог подготвил живот, задача, заедница и поука.
- Саботата е дел од Божјиот ред на создавањето. Таа не е човечки обичај, туку ден што Бог го благословил и осветил уште од почетокот.
- Создавање 2:5,6 не тврди дека воопшто немало растенија пред човекот. Текстот зборува за земјата, растенијата и обработката во врска со човековата задача и Божјата грижа.
- Пред Потопот, земјата била наводнувана со пара, а по Потопот со дожд. И во двата случаи се гледа истиот принцип: човекот работи, но Бог е Оној што дава живот, раст и плод.
- Во втората глава Бог повеќе пати нè враќа на настани од првата глава, не за да раскаже друго создавање, туку за да даде дополнителни детали. Така гледаме како сè што е создадено е поврзано со човекот и со неговата улога во Божјиот план.
