Земјата беше неоформена и пуста — темни води и магла над бездната

„Земјата беше неоформена и пуста…“

Сподели го ова:

Благодарение на Божјата милост продолжуваме да ја проучуваме Библијата, Словото Божјо. Минатиот пат го разгледавме првиот стих од првото поглавје од книгата Создавање, односно Битие. На хебрејски, книгите на Тора, првите пет книги напишани од Мојсеј, се именуваат според првиот значаен збор од секоја книга:

Првата книга е בְּרֵאשִׁית (Bereshit), „Во почетокот“, кај нас Создавање или Битие; втората е שְׁמוֹת (Shemot), „Имиња“, односно Излез; третата е וַיִּקְרָא (Vayikra), „Го повика“, односно Левитска; четвртата е בְּמִדְבַּר (Bamidbar), „Во пустина“, односно Броеви; и петтата е דְּבָרִים (Devarim), „Зборовите“, односно Второзаконие.

Вториот стих од првото поглавје од книгата Создавање гласи вака:

„Земјата беше неоформена и пуста; имаше темнина над бездната и Божјиот Дух лебдеше над водата“ (Создавање 1:2; МКД, 2006).

„Земјата беше пуста и празна; темнината се простираше над бездната, и Божјиот Дух се движеше над водите“ (Создавање 1:2; Константинов, 1999).

„Земјата беше безоблична и празна; и имаше темнина над бездната; Духот Божји лебдеше над водата“ (Создавање 1:2; Гаврилова, 1990).

Во вториот стих од Создавање се користат два важни хебрејски збора за состојбата на Земјата: תֹהוּ (tohu) и וָבֹהוּ (va-vohu). Во нашите преводи ова е пренесено како „неоформена и пуста“, „пуста и празна“ или „безоблична и празна“. Овие преводи ни даваат основна претстава за значењето на текстот, но за подлабоко разбирање треба внимателно да ги разгледаме овие зборови во нивниот библиски контекст.

Зборовите tohu и vohu се блиски по значење и заедно ја опишуваат првобитната состојба на Земјата како неуредена, празна и неподготвена за живот. Сепак, можно е секој од нив да носи посебна нијанса: tohu повеќе укажува на неоформеност, хаос или состојба без јасен ред и цел, додека vohu ја нагласува празнината, ненаселеноста и отсуството на содржина.

Затоа, кога Библијата вели дека Земјата била tohu va-vohu, таа ни ја прикажува Земјата како сè уште неподготвена за живот: неоформена, пуста, празна и неуредена.

Некои толкувачи го поврзуваат зборот תֹהוּ (tohu) со зборот תְּהוֹם (tehom), што значи „бездна“ или „длабока вода“. Овој израз се користи за да се опише длабоката вода, а самиот библиски текст понатаму покажува дека Земјата била покриена со вода. Оттука станува јасно дека Земјата не била подготвена за живот и населување, туку се наоѓала во состојба на неуреденост, покриена со вода, без оформен ред и без услови за живот.

Иако Бог можел во еден миг да создаде совршена и уредена творба, Тој одлучил да ни го открие процесот постепено. Тоа не значи дека Бог имал потреба од време за да ја доврши Земјата, туку дека преку чекорите на создавањето сака да ни открие важна порака. Бог не морал да ни го покаже овој процес, но фактот што го направил тоа покажува дека преку уредувањето на Земјата нè учи на духовни лекции.

Во Библијата, зборот תֹהוּ (tohu) се појавува повеќепати и често носи негативна конотација. Тој може да опише пустина, празнина, бескорисност, напразност или состојба лишена од смисла. Еве неколку примери:

„Кој одбива милост кон ближниот свој, ако тој не престанал да се бои од Севишниот Бог? Како поток ме напуштија браќата мои… Во сушно време тие намалуваат, а во време на жеги исчезнуваат од местата свои… навлегуваат во пустина (tohu) и се губат“ (Јов 6:14-18).

„И не одете по ништожни (tohu) богови, кои нема да ви донесат корист и нема да ве спасат, бидејќи се бесполезни (tohu)“ (1 Самуилова 12:21).

„А јас реков: ‘Напразно (tohu) сум се трудел, за ништо и попусто сум ја истрошувал силата своја’“ (Исаија 49:4).

Овие стихови покажуваат дека tohu може да укажува на пустина, празнина, ништовност, бескорисност или напразен труд. Лошите пријатели исчезнуваат како вода во пустина и не можат да помогнат. Лажните богови се празни и бесполезни – тие не можат да спасат. Напразниот труд, исто така, е празен и бесмислен.

Затоа, кога Создавање 1:2 ја опишува Земјата како tohu, тоа значи дека нејзината првобитна состојба изгледала како нешто сè уште неуредено, без видлив облик, без јасна форма и без подготвеност за живот.

Но Библијата не застанува само на зборот tohu. Таа додава уште еден збор, בֹהוּ (vohu). Во библискиот текст овој збор се појавува со сврзникот „и“, кој на хебрејски се изговара „va“. Затоа во Создавање 1:2 формата е וָבֹהוּ (va-vohu), „и празна“, „и пуста“.

Основното значење на vohu е празнина, пустелија или запустеност. Бидејќи и tohu може да носи значење на празнина или пустош, на прв поглед изгледа како двата збора само да се повторуваат. Но Библијата не употребува зборови без причина. Затоа е разумно да ги разбереме како два блиски, но не сосема исти изрази: tohu ја истакнува неоформеноста и неуреденоста, а vohu ја истакнува празнината и ненаселеноста. Земјата сè уште немала оформен ред, ниту била исполнета со живот.

Некои толкувачи забележуваат дека зборот בֹהוּ (vohu) може да се разгледа и преку форма што сугерира идеја дека нешто е „во него“. Ова треба да го земеме внимателно, како можност за размислување, а не како сигурна граматичка основа. Но мислата што може да се извлече е убава: Земјата, иако била tohu, пуста, неуредена и неподготвена за живот, сепак не била без Божји план. Во неа, од Божја гледна точка, веќе бил содржан планот за идното уредување.

За да разбереме што било присутно во Божјата намера, но сè уште не било видливо во тој момент, ни помага текстот од Исаија, каде што Бог прави контраст со зборот tohu во врска со создавањето на Земјата:

„Зашто вака вели Господ, Кој го создаде (בָּרָא — bara) небото, Тој, Бог, Кој ѝ даде облик на земјата и Кој ја создаде; Тој ја зацврсти, не ја создаде пуста (tohu), Тој ја создаде за живеење. Тој вели: Јас сум Господ, и нема друг“ (Исаија 45:18).

Овој стих е исполнет со духовна храна. Тој ни открива дека Бог не ја создал Земјата за да остане пуста, празна и неподготвена за живот. Тој ја создал со цел, да биде уредена и населена.

Во овој текст гледаме две страни на Божјото дело. Од една страна, Бог ја создава Земјата, ја повикува во постоење. Од друга страна, Тој ѝ дава облик, ја зацврстува, ја уредува и ја прави погодна за живеење.

Значи, пред нас се прикажани две дејствија на Создателот. Првата фаза е создавањето на Земјата од ништо, за што зборувавме кога го проучувавме првиот стих: „Во почетокот Бог ги создаде небото и земјата“ (Создавање 1:1).

Тоа значи дека првиот Божји чин било создавањето, доведување во постоење на она што претходно не постоело. Земјата во тој момент е опишана како неоформена, пуста, покриена со вода и неподготвена за живот.

Во еден превод на Тора, стихот е изразен вака:

„И земјата беше празна и доби материјалност…“ (Тора, Берешит 1:2).

Со вториот чин Бог ѝ дава структура на оваа безоблична и несредена состојба, односно ѝ доделува облик, ред и цел во согласност со Својот план, за да ја направи Земјата погодна за живеење, како што ќе биде опишано во следните стихови.

Во текстот од Исаија, кој го прочитавме, се вели дека Бог не ја создал Земјата за да остане tohu. Тој ја повикал во постоење, но Неговата цел не била таа да остане во својата првобитна, неуредена состојба. Тој ја создал за живеење. Затоа било потребно од нејзината неорганизирана состојба да се создаде уреден свет, погоден за живот.

Сето ова е логично, но сè уште останува прашањето: зошто беа потребни овие два чекора: прво создавање на Земјата од ништо во неорганизирана состојба, а потоа нејзино уредување? Зошто Бог не ја создал веднаш целосно уредена и подготвена за живот?

За да го разбереме ова, треба да навлеземе во еден подлабок слој на вистината.

Нашата Земја не е само уште еден од многуте светови што Бог ги создал. Таа има посебно место во Божјиот план. Таа била создадена во време кога во вселената веќе се појавил бунт против Бога и против возвишената положба на Неговиот Син, Исус Христос, бунтот на највозвишениот ангел, Луцифер, кој поради својот бунт станал сатана.

Луцифер не можел да оспори ништо во однос на Бога како Оној Кој е над сè. Но неговото незадоволство било насочено кон возвишената положба на Христос, Божјиот Син. Тој не сакал да прифати зошто Христос има највисок авторитет по Отецот и зошто Нему Му се укажува чест што не му припаѓа на ниту едно создадено суштество.

Во Стариот завет Христос е откриен преку различни изрази и слики. Еден од нив е „Ангел Господов“, односно Божји Гласник, Кој зборува со Божји авторитет.

„Но ангел Господов викна од небото, и рече: ’Аврааме! Аврааме!’ А тој одговори: ’Еве ме!’ И ангелот продолжи: ’Не кревај ја раката своја на детето, и не прави му ништо! Еве, сега знам дека се плашиш од Бог штом не го пожали ни синот свој единец заради Мене’“ (Создавање 22:11,12).

Исто така, во Новиот завет се спомнува јавувањето на Господ преку ангелот во огнената капина:

„И кога поминаа четириесет години, му се јави ангел Господов во пустината на Синајската Гора, во огнен пламен во една капина. Мојсеј штом виде, се зачуди од тоа видение; и кога се приближи да погледа внимателно, пристигна до него гласот Господов: ’Јас сум Бог на татковците твои, Бог Авраамов, Бог Исаков, Бог Јаковов.’ Мојсеј се стресе и не смееше да погледа“ (Дела 7:30-32).

Божјиот Син е поврзан и со Михаил, големиот Кнез:

„А Архангел Михаил, кога се препираше со ѓаволот за Мојсеевото тело, не се осмели да изрече хулна пресуда, туку рече: ’Господ да те спречи’“ (Јуда 1:9).

„И во тоа време ќе се крене Михаил, големиот кнез…“ (Даниел 12:1).

Зборот „архангел“ не мора да означува обичен ангел, туку главен, врховен или прв по ранг меѓу ангелите. Ова се гледа и во следниот стих:

„И настана војна на небото: Михаил и неговите ангели војуваа против змевот, а змевот и неговите ангели војуваа против нив“ (Откровение 12:7).

Името Михаил, на хебрејски מִיכָאֵל (Mi-kha-el), значи: „Кој е како Бог?“ или „Кој е подобен на Бог?“ Овој израз има прашална форма и претставува возвишување на Божјата единственост.

Треба да се забележи дека изразот „како Бог“ не мора да значи целосно изедначување со Бога, туку може да укажува на сличност или споредба по одреден аспект. Како пример може да се наведе текстот од Даниел:

„Првиот беше како лав, но со крилја орлови… И ете, уште еден ѕвер, втор, сличен на мечка…“ (Даниел 7:4,5).

Значи, Бог му дал на Својот Син посебен и возвишен статус, највисок статус што не му е даден на ниту едно создание. Христос има положба над сите создадени суштества. Самиот Исус вели:

„… Мојот Отец е поголем од Мене“ (Јован 14:28).

Но во исто време, за сите созданија, Божјиот Син има возвишен авторитет. Нему Му е дадено право, од Бога, да го прими поклонувањето од созданијата. Ова не му се допаднало на Луцифер, кој копнеел за возвишување и самообожување.

„Исто така, кога Го воведе Првородениот во вселената, рече: ’Нека Му се поклонат сите ангели Божји’“ (Евреите 1:6).

„Кога Исус се наоѓаше близу до Ерихон, погледна и виде, и ете, пред него стои човек, со изваден меч во раката. Исус се приближи до него и му рече: ’Наш ли си, или си од нашите непријатели?’ Тој му одговори: ’Не; јас сум водачот на војската Господова, сега дојдов овде.’ Исус падна ничкум на земја, се поклони и му рече: ’Што ќе му заповедаш на својот слуга?’“ (Исус Навин 5:13,14).

И така, Луцифер се побунил против оваа возвишена положба на Христос. Затоа небесната битка се водела меѓу Христос, наречен Михаил, и Неговите ангели, од една страна, и сатаната и неговите ангели, од друга страна, оние што, измамени од сатаната, се побуниле против Божјиот поредок и против авторитетот на Христос.

„И настана војна на небото: Михаил и неговите ангели војуваа против змевот, а змевот и неговите ангели војуваа против нив“ (Откровение 12:7).

Значи, во време кога во вселената постоел бунтот на сатаната, Бог ја создал нашата Земја како видлива поука за целата вселена. Во претходната тема споменавме дека Земјата има посебно место во Божјиот план: на неа требало да се разјаснат прашањата покренати од бунтот на сатаната, вклучувајќи го и прашањето зошто Христос има таква власт и зошто Му е даден таков возвишен авторитет.

Така, враќајќи се на текстот што го проучуваме од првото поглавје на Создавање, вториот стих зборува за двете фази во создавањето и уредувањето на нашата Земја.

Првата фаза е појавата на неоформената, празна и неорганизирана планета Земја, доведена во постоење од Бога.

Втората фаза е уредувањето на оваа неоформена и празна Земја, создавањето на услови за живот и исполнувањето на Земјата со сè што Бог одредил.

Затоа, кога зборуваме за овие две фази, важно е да направиме разлика: создавањето се однесува на доведување во постоење од ништо, додека уредувањето значи обликување и распоредување на веќе создаденото според Божјиот план.

Само Бог е Изворот и Првата причина на сè. Затоа Библијата вели:

„Зашто, сè е од Него…“ (Римјаните 11:36).

„Сепак, ние имаме само еден Бог Отец, од Кого е сè… и еден Господ Исус Христос, преку Кого е сè…“ (1 Коринтјаните 8:6).

Овие стихови ни даваат важна рамнотежа. Сè потекнува од Отецот како Извор и Прва причина. Но Божјото дело се извршува преку Неговиот Син, Христос. Затоа не треба да Го претставиме Христос како независен Извор одвоен од Отецот, но ниту како обично создание. Тој е Божјиот Син, преку Кого Бог го остварува Своето создавачко и уредувачко дело.

Како што видовме, Земјата создадена од ништо била неоформена, неуредна и непогодна за живот. Но истовремено забележавме дека таа не била без Божји план. Во Божјата намера таа требало да биде уредена и погодна за живеење, како што читавме во Исаија:

„Зашто вака вели Господ, Кој го создаде (בָּרָא — bara) небото, Тој, Бог, Кој ѝ даде облик на земјата и Кој ја создаде; Тој ја зацврсти, не ја создаде пуста (tohu), Тој ја создаде за живеење: Тој вели: Јас сум Господ, и нема друг“ (Исаија 45:18).

Се разбира, тешко е да се замисли ова. Но обидете се да размислите: ако ви ја дадат оваа пуста и ненаселлива Земја, толку неразбирлива што не можете да одредите што треба да правите со неа и со каква цел, би можеле ли во неа да го видите Божјиот план и точно да го исполните?

Дури и ако ви се каже што треба да постои на неа, тоа не би било доволно. Треба да се знае и како сè треба да биде распоредено, поврзано, уредено и поставено во хармонија. Потребно е да се разбере суштината на нештата, основата врз која се гради животот, и истовремено да се има сила таа хармонија да се обликува од првобитната состојба на Земјата.

Ниту едно создание не било способно да го направи тоа само од себе. Но Божјиот Син, Христос, совршено ја познава Божјата волја и Божјиот план. Затоа преку Него Бог го извршува Своето дело.

Библијата сведочи:

„Сепак, ние имаме само еден Бог Отец, од Кого е сè… и еден Господ Исус Христос, преку Кого е сè…“ (1 Коринтјаните 8:6).

Првата фаза, создавањето на Земјата од ништо, а пред тоа и создавањето на небото, ја открива улогата на Бога како Извор и Прва причина. Тој е Оној од Кого е сè.

„Зашто од Него е сè…“ (Римјаните 11:36).

Втората фаза е уредувањето на оваа првобитна состојба според Божјиот план. Ова дело, според Новиот завет, Бог го извршува преку Својот Син, Христос.

„Тој е слика на невидливиот Бог, првороден пред секое создание; бидејќи преку Него е создадено сè што е на небесата и што е на земјата, видливо и невидливо; било престоли, било господства, било началства, било власти — сè е преку Него и за Него создадено. Тој е пред сè, и сè во Него стои“ (Колосјаните 1:15-17).

Овој текст не треба да го разбереме како намалување на Отецот како Извор, ниту како намалување на Христос. Напротив, тој ја покажува библиската рамнотежа: од Отецот е сè, преку Христос е сè. Отецот е Првата причина, а Христос е Божјиот Син преку Кого Бог ја остварува Својата волја.

На друго место, апостол Павле ја изразува истата мисла:

„Бог, Кој во старо време, откако многупати и на многу начини им зборуваше на нашите предци преку пророците, во последниве денови ни зборува преку Синот, Кого Го постави за наследник над сè, преку Кого ги создаде и вековите“ (Евреите 1:1,2).

Така, Христос, според Божјата волја и Божјиот план, го уредува светот и го доведува до состојбата што Бог ја одредил. Тој не дејствува независно од Отецот, туку како Божји Син, во совршено единство со Неговата волја.

Ова е важно да го разбереме: кога зборуваме за Христовото дело во создавањето и уредувањето, не Го ставаме Христос на ниво на создадените суштества. Напротив, ја истакнуваме Неговата возвишена положба како Божји Син. Но истовремено ја чуваме библиската вистина дека Отецот е Изворот од Кого е сè, а Христос е Оној преку Кого е сè.

Христовото уредување на Земјата е доказ пред вселената за разликата меѓу Божјиот Син и останатото создание. Христос совршено ги знае Божјите планови и совршено ја исполнува Божјата волја. Ниедно создадено суштество не може да ја заземе таа положба.

Затоа не треба да кажеме дека Христос е само обичен обликувач, како некое создание. Тој е Божјиот Син, преку Кого Бог го извршува Своето дело. Но исто така не треба да Го претставиме како независен Извор одвоен од Отецот. Библијата го држи ова во рамнотежа: Отецот е Изворот, Христос е Оној преку Кого Божјата волја се извршува.

Самиот Христос вели:

„Мојот Отец е поголем од Мене“ (Јован 14:28).

И по воскресението Тој вели:

„…се враќам кај Својот Отец и вашиот Отец, кај Својот Бог и вашиот Бог“ (Јован 20:17).

Исто така, во Откровение Христос зборува за Бога како за „Мојот Бог“:

„… бидејќи делата твои не ги најдов совршени пред Мојот Бог“ (Откровение 3:2).

Овие стихови не ја намалуваат Христовата возвишена положба, туку ја покажуваат Неговата совршена поврзаност со Отецот и Неговата послушност на Божјата волја.

И во иднина, кога сè ќе биде доведено во целосен ред, Писмото вели:

„Кога, пак, ќе Му биде потчинето сè, тогаш и Самиот Син ќе Му се потчини на Оној, Кој Му потчини сè, за да биде Бог сè во сè“ (1 Коринтјаните 15:28).

Значи, не треба да замислуваме создавање како совет на рамноправни независни личности што одлучуваат одделно една од друга. Библијата ни открива поинаква слика: Бог Отецот е Изворот и Првата причина, а Неговиот Син е Оној преку Кого Бог ја извршува Својата волја.

Така, враќајќи се на текстот што го проучуваме, можеме да кажеме: создавањето на небото и Земјата од ништо е Божјо дело, а уредувањето на создаденото е исто така Божјо дело, но извршено преку Христос, како што пишува апостол Павле:

„…преку Кого ги создаде и вековите“ (Евреите 1:2).

Зашто без Бога, Изворот на сè, никој не може ништо да направи. Тој е Првата причина за сите нешта. А тоа го гледаме и во понатамошните текстови од првото поглавје на Создавање. Погледнете како постепено се уредува нашата планета и сè што е на неа, според Божјото слово и Божјата волја:

„Потоа Бог рече: ’Нека има свод среде водата и тој да разделува вода од вода!’… И создаде Бог свод; и ја одвои водата што е под сводот од водата што е над сводот… И Бог рече: ’Нека се собере водата, што е под небото на едно место, и нека се појави копно!’… Копното Бог го нарече земја, а собраните води ги нарече мориња… И Бог рече: ’Нека израсте од земјата зеленило — трева, што дава семе, плодоносни дрвја…’“ (Создавање 1:6-11).

„Потоа рече Бог: Водата нека се исполни со живи суштества… И Бог создаде големи риби и секаков вид животни влекачи, што живеат во водата… Пак рече Бог: ’Нека изведе земјата од себе разни суштества според родот нивни: добиток, лазачи и ѕверови земни според нивниот род!’ И стана така“ (Создавање 1:20-24).

„И Господ Бог го создаде човекот од земен прав…“ (Создавање 2:7).

Овде гледаме дека уредувањето на Земјата и на небото над неа произлегува од она што Бог веќе го довел во постоење.

Водата се одвојува од копното.

Водата над Земјата се одвојува, при што се појавува сводот.

Од Земјата израснува зеленило, трева и дрвја.

Водите се исполнуваат со живи суштества.

Земјата изведува животни. Човекот е оформен од земниот прав.

Односно, гледаме дека целото уредување на Земјата произлегува од она што Бог го создал и што потоа го доведува во ред според Својата волја.

Ова нè води и до зборовите на псалмистот:

„Зашто Тој рече — и тие настанаа; Тој заповеда — и се создадоа“ (Псалм 33:9).

Овој стих ни покажува дека Божјото слово има творечка сила. Бог зборува, и Неговата волја се извршува. Кога Бог заповеда, она што го заповеда станува стварност. Во контекстот на создавањето, тоа значи дека Божјата волја е основа на сè што постои и на сè што се уредува.

Во Новиот завет Христос е наречен Божјо Слово:

„Во почетокот беше Словото, и Словото беше во Бога…“ (Јован 1:1).

Ова ни покажува дека Христос е совршено откровение на Божјата мисла, Божјата волја и Божјиот план. Зборот не е само звук; тој ја изразува мислата и намерата на оној што зборува. Така и Христос, како Божјо Слово, совршено ја открива Божјата волја и ја извршува.

Писмото зборува за Христос и преку сликата на Божјата Мудрост:

„Господ ме имаше во почетокот на Својот пат, пред Своите созданија, многу одамна“ (Изреки 8:22).

И уште:

„Јас сум се родила пред да бидат втемелени горите, пред ридовите, кога Господ уште не беше ја создал Земјата, ни полињата, ниту првите прашинки на вселената. Кога Тој го оформуваше небото, јас бев со Него… кога ги поставуваше основите на Земјата, јас бев кај Него кога создаваше…“ (Изреки 8:25-30).

Овој текст треба внимателно да го читаме. Тој не ни открива сè за вечниот однос меѓу Отецот и Синот, но ни покажува дека Христос бил со Отецот пред создавањето и дека Неговата улога во Божјото дело е посебна и возвишена.

Забележете дека овој текст ја претставува Мудроста како онаа што е кај Бога при создавањето. Ова е во согласност со зборовите на апостол Павле:

„Тој е слика на невидливиот Бог, првороден пред секое создание“ (Колосјаните 1:15).

Во светлината на Библијата, Христос, Синот на Блажениот, бил со Отецот при создавањето. Како што веќе рековме, Неговата улога е да ја открие и изврши Божјата волја. Затоа во овој контекст може да се употреби сликата на „уметник“, не во смисла на обично создание што работи независно, туку како слика за Оној што совршено го обликува и уредува делото според Божјиот план.

Што прави уметникот во потесна и поширока смисла?

Тој зема платно и бои и создава уметничко дело. Или зема дрво или камен и ваја фигура од нив.

Во библиска перспектива, уметникот не е само оној што слика, туку оној што обликува нешто според замисла. Секако, кога оваа слика ја применуваме на Христос, треба да бидеме внимателни: Христос не е човечки уметник, ниту обично создание. Тој е Божјиот Син, преку Кого Бог ја извршува Својата волја. Но сликата може да ни помогне да разбереме дека уредувањето на светот подразбира мудрост, план, хармонија и совршено познавање на Божјата намера.

Библијата зборува за уметничка работа во други контексти:

„Уметникот го излева идолот… А кој е сиромав и нема што да му принесе, тој избира дрво, кое не гние, па бара искусен уметник за да направи идол, што ќе стои неподвижен“ (Исаија 40:19,20).

„… направија идоли излеани од сребро, онака како што сами ги замислуваат — уметничка работа…“ (Осија 13:2).

Овие текстови покажуваат дека уметникот обликува веќе постоечки материјал според одредена замисла. Во далеку повозвишена и неспоредлива смисла, Христос го уредува светот според Божјиот план.

Тој уредил сè што Бог одредил да биде уредено на Земјата. Тоа не значи дека Христос е одвоен од Бога или дека дејствува самостојно против Неговата волја. Напротив, Христос е Оној преку Кого Божјата волја совршено се извршува.

Затоа можеме да кажеме дека Христос на сите нешта им дал облик, ред и хармонија според Божјиот план. Сè што било потребно за идното уредување на Земјата било во Божјата намера, а Христос совршено ја разбрал и ја извршил таа намера.

Ова е многу важно. За да се уреди сè, требало целосно да се познаваат Божјите планови. Без тоа знаење не би можело ништо да се обликува во совршена хармонија. Христос совршено се справил со оваа задача, создавајќи и уредувајќи сè според Божјата волја. А потврда за тоа се зборовите на Бога по секој чекор на уредувањето:

„И Бог виде дека е добро…“

А на крајот:

„И виде Бог дека сето она што го направи беше многу добро“ (Создавање 1:31).

Зошто се вели дека Бог го создал или го уредил светот? Прво, затоа што Бог е Првата причина за сè. Второ, затоа што во библискиот извештај не секогаш сè е откриено одеднаш. На пример, во првото поглавје на Создавање не се спомнува дека Ева е создадена од Адамовото ребро; тоа се открива подоцна, во второто поглавје. Само кога ги гледаме заедно првото и второто поглавје, добиваме поцелосна слика.

Слично, во првото поглавје од Создавање Христовото учество не е директно објаснето со сите подробности. Но подоцна, во Евангелието според Јован и во апостолските посланија, оваа вистина станува појасно откриена:

„Сè стана преку Него, и ништо, што стана, не стана без Него“ (Јован 1:3).

Затоа, кога читаме дека Бог создава и уредува, треба да ја видиме целата библиска слика: Отецот е Изворот и Првата причина, а Христос е Божјиот Син преку Кого Бог го извршува Своето дело.

Сето она што било неопходно за процесот на уредување било во Божјата волја и Божјиот план, а Христос ја исполнил таа волја. Затоа, по секој чин на уредување, се вели: „И виде Бог…“

Зборот „виде“ укажува, на ниво на нашето разбирање, дека Бог го согледува делото и го објавува како добро. На крајот од целото уредување, Тој вели дека е „многу добро“.

Дополнителна потврда за оваа разлика меѓу создавање и уредување се наоѓа во Создавање 2:3:

„И Бог го благослови седмиот ден, и го освети, зашто во тој ден си отпочина од сите дела Свои, што ги направи и создаде“ (Создавање 2:3).

Овде се спомнуваат две дејства: она што Бог го направил и она што го создал. Зборот поврзан со правење, לַעֲשׂוֹת (la’asot), укажува на правење, обликување, уредување; а зборот בָּרָא (bara) укажува на создавање, односно доведување во постоење.

Ова ни помага да ја видиме ширината на Божјото дело. Бог создава, но и уредува. Тој доведува во постоење, но и дава облик, ред и цел.

Но зошто Христос можел совршено да го уреди светот според Божјата волја? Одговорот го наоѓаме во Неговата природа и во Неговиот однос со Отецот.

„Во почетокот беше Словото, и Словото беше во Бога и Словото беше Бог“ (Јован 1:1).

Христос е Божјо Слово. А зборот не е само збир на звуци – тој е израз на мислата и намерата на оној што зборува. Преку зборот човекот го открива она што е во неговиот ум. На сличен, но неспоредливо повозвишен начин, Христос како Божјо Слово ја открива Божјата мисла, Божјата волја и Божјиот план.

Само Христос можел совршено да го разбере и да го открие Божјиот план. Како Божји Син, Тој совршено Го познава Отецот и секогаш го прави она што Му е угодно:

„…Никој не Го познава Отецот освен Синот, и кому што сака Синот да Го открие“ (Матеј 11:27).

„… Секогаш го вршам она што Му е угодно“ (Јован 8:29).

Гледаме дека Христос е Единствениот Кој совршено Го познава Отецот и може да им Го открие на другите. Тој секогаш ја исполнува волјата на Отецот, и само Тој е способен целосно да ги открие Божјите планови на созданијата. Затоа Бог Го воздигнал толку високо. Затоа Христос е Единствениот Посредник меѓу Бога и созданието, затоа што го познава Бога и ги разбира Неговите планови на начин што е недостижен за созданијата.

Како пример повторно можеме да ја земеме Земјата, неоформена и пуста. Во неа тешко можело да се види светот што Бог сакал да го открие преку уредувањето. Но Христос, како Божји Син, совршено ја познавал Божјата волја и ја остварил. Само Тој можел да го организира сето тоа и да ја открие Божјата намера на начин што созданијата можат да го разберат.

А Луцифер, љубоморен на Христовата висока положба, не сакал да признае дека, иако бил највозвишеното и најмудрото создание, сепак не ги знаел Божјите планови како што ги знае Христос. Затоа не можел да ја заземе истата положба како Христос.

„… затоа што го издигна срцето свое и велиш: ’Јас сум бог, седам на божји престол, во срцето на морињата’ и … го изедначуваш твојот ум со умот на Бога“ (Езекиел 28:2).

„… вака вели Господ Бог: ти си печат на совршенството, полнота на мудроста и венец на убавината… Ти беше помазан херувим — заштитник, и Јас те поставив за тоа… Ти беше совршен во патиштата свои, од денот кога беше создаден, сè додека не се најде во тебе беззаконие… згреши; и Јас те соборив како нечист од Божјата гора, те истерав тебе, херувиме — заштитник, среде огнени камења. Од убавината твоја се возгордеа срцето твое, поради богатството твое си ја загуби мудроста своја“ (Езекиел 28:12-17).

Духот на пророштвото јасно ја изразува оваа мисла:

„Тој (Христос) делел со Отецот сѐ и учествувал во сите Негови советувања додека на Луцифера не му било дозволено да биде упатен во сите Божји намери. ’Зошто Христос да има највисока власт?’ се прашувал овој силен ангел. ’Зошто нему му се укажува поголема почест отколку на Луцифера?’“

(Патријарси и пророци, 36).

Кога сето ова ќе го поврземе со состојбата на Земјата во Создавање 1:2, добиваме појасна слика. Земјата најнапред е прикажана како неоформена, пуста и неподготвена за живот. Но таа состојба не била без Божји план. Бог ја создал Земјата со намера да ја уреди и да ја направи погодна за живеење.

Во тоа уредување се открива и улогата на Христос. Божјиот Син совршено ја познава волјата на Отецот и може совршено да ја изврши. Затоа, преку уредувањето на Земјата, Бог им дал на созданијата видлива поука: Христос не е како останатите созданија. Тој ја има возвишената положба затоа што само Тој совршено ги знае Божјите планови и може совршено да ги спроведе.

Така, во создавањето и уредувањето на Земјата гледаме две поврзани вистини: Бог е Изворот од Кого е сè, а Христос е Божјиот Син преку Кого Бог ја извршува Својата волја.

Воздигнувајќи Го Христос, Бог добро знае што прави. Отецот совршено знае кој е Синот:

„… Сè Ми предаде Мојот Отец; и кој е Синот не знае никој, освен Отецот…“ (Лука 10:22).

Луцифер, иако беше најмудриот од сите созданија, можеше само да копира и да се обидува да повторува. Но не можеше да ги знае Божјите планови како Христос, ниту да ги изврши како Него. Со тоа јасно било покажано дека Христос е далеку над Луцифер. Затоа сите барања на Луцифер за повисока положба биле неосновани.

И ние, имајќи го сето она што Бог го создал, а Христос го уредил според Божјата волја, можеме на наше ниво да уредуваме и преуредуваме делови од светот. На оние што се со Бога, Бог им дава мудрост и сила да го уредуваат животот на начин што носи благослов. А оние што се со ѓаволот го употребуваат светот на начин што води кон пропаст.

Кога го проучувавме првиот стих од Создавање, веќе го цитиравме текстот за реакцијата на ангелите и небесните суштества верни на Бога при создавањето на Земјата. Сега можеме да го разбереме уште подлабоко, во контекст на големата борба меѓу Луцифер, од една страна, и Бог и Неговиот Син, од друга страна:

„Кога ликуваа утринските ѕвезди, и кога сите Божји синови извикуваа од радост“ (Јов 38:7).

Ангелите и небесните суштества верни на Бога не се радувале само на убавината на Земјата, уредена преку Христос според Божјата волја. Тие се радувале уште повеќе затоа што преку создавањето и уредувањето на Земјата добиле јасен доказ за Божјата вистина, вистината против која сатаната се побунил.

Тие се радувале што останале на страната на Бога и не подлегнале, како паднатите ангели, на искушенијата на Луцифер. На сличен начин и ние се радуваме кога ќе донесеме правилна одлука и потоа ќе го видиме нејзиниот благослов, сфаќајќи дека сме можеле да донесеме погрешна одлука и да пожнееме горчливи последици.

Така ќе се радуваат и спасените, оние што еднаш донеле правилна одлука, иако можеле да донесат погрешна и да загинат со безбожниците. Тогаш уште појасно ќе разбереме зошто верните ангели се радувале при создавањето на Земјата, а паднатите ангели не можеле да се радуваат на Божјото дело и на Христовото уредување на светот.

Се надеваме дека можете да видите колку е возвишено и интересно да се продлабочуваме во Библијата, да ја црпиме вистината од длабочината на Божјата мудрост, која нема крај.

Сега повторно да се вратиме на вториот стих од првото поглавје од Создавање:

„Земјата беше неоформена и пуста; имаше темнина над бездната и Божјиот Дух лебдеше над водата…“ (Создавање 1:2).

Читајќи ги овие зборови и следните стихови, каде што се вели дека Бог ја ослободил сувата земја од водата што ја покривала, станува јасно дека бездната се однесува на водата што ја покривала Земјата. Темнината не била над сувата земја, туку над бездната, односно над водата.

Прашањето што се поставува е: на што укажува оваа темнина над бездната?

Крајот на стихот ни дава насока за размислување:

„Земјата беше неоформена и пуста; имаше темнина над бездната и Божјиот Дух лебдеше над водата“ (Создавање 1:2).

Обрнете внимание: текстот прво вели дека над водата имало темнина, а потоа додава дека Божјиот Дух лебдел над водата. Значи, во истиот стих се спомнуваат две работи поврзани со водата: темнината била над водата; Божјиот Дух лебдел над водата.

На прв поглед, изгледа како два спротивни поима да стојат еден до друг, темнината и Божјиот Дух. Како да го разбереме ова, кога Библијата Го открива Бога како светлина, а не како темнина?

„… Господи, осветли нè со светлината на Твоето лице!“ (Псалм 4:7).

„Господ е моја светлина…“ (Псалм 27:1).

„… во Твојата светлина гледаме светлина“ (Псалм 36:9).

„… Господ ќе ти биде вечна светлина…“ (Исаија 60:19).

„… Бог е светлина и во Него нема никаква темнина“ (1 Јованово 1:5).

Во Библијата, Бог е претставен како Оној Кој ја растерува темнината со светлината:

„И Бог рече: ’Нека биде светлина!’ И настана светлина“ (Создавање 1:3).

„Ќе ги поведам слепите по пат што тие не го знаат, ќе ги водам по нејзини патеки, темнината ќе ја претворам во светлина пред нив…“ (Исаија 42:16).

Затоа, темнината во Создавање 1:2 не треба да ја разбереме како нешто што ја надвладува Божјата присутност, ниту како нешто што е дел од Божјиот карактер. Бог е светлина и во Него нема никаква темнина.

Но Библијата понекогаш го користи поимот темнина кога зборува за Божјите дела, за Неговото појавување или за нешта што за созданијата се скриени и недостапни за целосно разбирање:

„Јас… ја правам темнината… Јас, Господ, го вршам сето тоа“ (Исаија 45:7).

„Вие се доближивте и застанавте во подножјето на планината, а планината гореше во оган до самото небо; и имаше темнина, облаци и мрак“ (Второзаконие 4:11).

„Подајте Му слава на Господ, вашиот Бог, додека Тој сè уште не испратил темнина…“ (Еремија 13:16).

„Јас сум човек, кој видов мака од палката на Неговиот гнев; Тој ме поведе и воведе во темнина, а не во светлина“ (Плачот на Еремија 3:1,2).

Овие стихови не значат дека Бог е темнина. Тие покажуваат дека темнината понекогаш може да означува нешто скриено, недостапно или неразбирливо за созданијата. Во Создавање 1:2, темнината над бездната може да нè потсети дека Божјиот чин на создавање од ништо останува тајна за созданијата.

Што е темнина? Темнината е отсуство на светлина.

А што прави светлината? Таа ни овозможува да видиме, да разбереме и правилно да оцениме нешто. Светлината открива и го прави видливо она што било скриено. Темнината, пак, покрива и крие. Таа ги прави работите нејасни за оној што гледа. Затоа, во Создавање 1:2, темнината над бездната може да укажува на состојба што сè уште не е откриена, осветлена и разбирлива за созданијата.

Ова добро се вклопува со најблискиот контекст. Првиот стих ни кажува дека Бог ги создал небото и Земјата од ништо, дело што му припаѓа само на Бога и што ниту едно создание не може целосно да го разбере.

Како Бог создава од ништо? Библијата не го објаснува механизмот на тој Божји чин. Таа едноставно го објавува фактот:

„Во почетокот Бог ги создаде небото и земјата“ (Создавање 1:1).

За созданијата, тоа останува тајна, нешто скриено, нешто недостапно, нешто што не може да се види, измери или целосно да се објасни. Во таа смисла, темнината над бездната може да нè потсети дека почетниот Божји чин на создавање од ништо е над нашето разбирање.

Потоа, Библијата подетално го опишува уредувањето на Земјата од оваа првобитна состојба. Луѓето можат да прават нешто од нешто: да обработуваат материјали, да создаваат нови форми од веќе постоечки елементи, да развиваат технологии, да модифицираат растенија и слично. Но никој од созданијата не може да создаде нешто од ништо.

Оваа способност му припаѓа само на Бога како Извор на сè. За сите созданија, Божјиот чин на создавање од ништо останува мистерија, нешто што не може целосно да се објасни.

Но Создавање 1:2 не завршува само со темнината. Текстот веднаш додава дека Божјиот Дух лебдел над водата. Тоа е многу важно. Темнината покажува дека Земјата сè уште не е осветлена, откриена и уредена; но Божјиот Дух над водата покажува дека Бог е присутен и дека Неговото дело на уредување ќе започне.

Сега да размислиме за зборот „дух“.

На хебрејски, зборот רוּחַ (ruach) може да значи „дух“, „ветер“ или „здив“. Во сите овие значења има една заедничка мисла: станува збор за нешто што не се гледа како материјален предмет, но чие дејство се препознава.

Ветерот не го гледаме како предмет, но го гледаме неговото дејство.

Здивот не можеме да го држиме во раце, но без него нема живот.

Духот не се ограничува како материја, но неговото влијание се препознава преку делото што го врши.

Во Библијата Божјиот Дух е поврзан со Божјото присуство, Божјото дејствување и Божјата животворна сила. Затоа, кога текстот вели дека Божјиот Дух лебдел над водата, тоа покажува дека Земјата, иако сè уште била неоформена и пуста, не била оставена сама на себе. Бог бил присутен. Неговото дело на уредување допрва требало да се открие.

„Кој го измерил Господовиот Дух…?“ (Исаија 40:13).

Никој не може целосно да го разбере ова. Но можеме да ја видиме сликата што ни ја дава текстот:

„Земјата беше неоформена и пуста; имаше темнина над бездната и Божјиот Дух лебдеше над водата“ (Создавање 1:2).

Ја добиваме следната слика: Бог од ништо ги создава небото и Земјата. Земјата е покриена со вода. Над водата има темнина. А над водата лебди Божјиот Дух.

За созданијата, Божјиот чин на создавање од ништо останува тајна, нешто скриено и недостапно за целосно разбирање. Но Божјиот Дух над водата покажува дека оваа неоформена состојба не била без Божја присутност. Земјата не била оставена сама на себе. Бог бил над неа со Својата власт, со Својата намера и со Својот план за уредување.

Преку оваа темнина се открива границата на созданието: никој не може целосно да проникне во тајната како Бог создава нешто од ништо. Но преку Божјиот Дух над водата се открива и друга вистина: она што за созданијата е темнина, за Бога е дел од Неговиот план. Тој владее над сè и Неговото дело на уредување ќе започне.

Потоа, сè што понатаму ќе биде оформено и уредено, ќе се открива во светлината. Затоа следниот стих, кој ќе го проучуваме понатаму, гласи:

„И Бог рече: ’Нека биде светлина!’ И настана светлина“ (Создавање 1:3).

Така, Создавање 1:2 не ни прикажува безнадежна состојба, туку почеток на Божјото дело на уредување. Земјата е неоформена, но Бог ќе ѝ даде облик. Таа е пуста, но Бог ќе ја исполни со живот. Темнината е над бездната, но Бог ќе ја донесе светлината. Божјиот Дух лебди над водата, што покажува дека Бог веќе е присутен и дека Неговото дело допрва ќе се открие.

Ова има важна духовна поука и за нас. Понекогаш и човечкиот живот може да изгледа како tohu va-vohu, неуреден, празен, без јасна насока и покриен со темнина. Но ако Бог е присутен во животот на човекот, тогаш таквата состојба не е крај. Бог може да го уреди она што е хаотично, да внесе смисла таму каде што има празнина и да донесе светлина таму каде што има темнина.

Како што Земјата не останала пуста и празна, така и човекот не мора да остане во духовна празнина. Бог не создава за пустош, туку за живот. Тој не го остава човекот во неред и темнина, туку го повикува кон светлина, ред, смисла и заедница со Него.

Затоа вториот стих од Создавање ни открива важна вистина: Божјото дело не секогаш ни изгледа убаво и завршено уште од почеток. Понекогаш ние гледаме само неоформеност, празнина и темнина. Но ако Бог е присутен, таа состојба не е безнадежна. Во неа веќе постои Неговиот план, Неговата мудрост и Неговата сила да донесе ред, живот и светлина.

А следниот стих ќе го покаже првиот голем чекор во уредувањето на Земјата:

„И Бог рече: ’Нека биде светлина!’ И настана светлина“ (Создавање 1:3).

Што научивме?
  1. Земјата во Создавање 1:2 била неоформена и пуста. Таа постоела, но сè уште не била уредена, исполнета и подготвена за живот.
  2. Зборовите תֹהוּ (tohu) и בֹהוּ (vohu) ја опишуваат нејзината почетна состојба. Tohu укажува на неоформеност и неуреденост, а vohu на празнина и ненаселеност.
  3. Бог не ја создал Земјата за да остане пуста. Исаија 45:18 покажува дека Бог ја создал Земјата за живеење. Значи, уште од почетокот постоел Божји план за нејзино уредување.
  4. Во создавањето гледаме две страни на Божјото дело: создавање и уредување. Бог ја доведува Земјата во постоење, а потоа ја уредува и ја исполнува според Својата волја.
  5. Отецот е Изворот од Кого е сè, а Христос е Божјиот Син преку Кого е сè. Оваа рамнотежа е важна за правилно разбирање на библиските текстови за создавањето.
  6. Уредувањето на Земјата преку Христос открива зошто Божјиот Син има возвишена положба. Тој совршено ја познава Божјата волја и совршено ја исполнува.
  7. Луцифер не ја прифатил Христовата возвишена положба. Затоа создавањето и уредувањето на Земјата стануваат видлива поука за целата вселена во контекстот на големата борба.
  8. Темнината над бездната не значи отсуство на Бога. Таа покажува дека Земјата сè уште не е осветлена и уредена, а Божјиот чин на создавање од ништо останува тајна за созданијата.
  9. Божјиот Дух над водата покажува Божја присутност и дејствување. Земјата не била оставена сама на себе. Бог бил присутен, и Неговото дело на уредување требало да започне.
  10. Овој стих има духовна поука и за нас. Бог може да внесе ред таму каде што има хаос, живот таму каде што има празнина и светлина таму каде што има темнина.
Сподели го ова:

Поврзани статии

Пребарување

Внесете најмалку 3 букви.